حکمرانی فضای مجازی در پرتو قرآن کریم: اصول راهبردی برای سیاست گذاری دیجیتال

ظهور هوش مصنوعی و گسترش پلتفرم های دیجیتال در سال های اخیر باعث بروز بحران ها و چالش های بنیادینی در زمینه حکمرانی فضای مجازی شده است. چارچوب های تنظیم گری در غرب نیز به دلیل ماهیت واکنشی و وابستگی عمیق به ساختار اقتصادی و سرمایه داری نظارتی از مواجهه با این پدیده ناتوان بوده اند. در پژوهش های داخلی نیز غالبا تمرکز بر مطالعات تطبیقی یا الگوبرداری از مدل های غربی متوقف مانده اند. این پژوهش با هدف پر کردن این شکاف از قرآن کریم به عنوان خاستگاه اصول هنجاری فراتاریخی استفاده می کند. با روش تحلیل مضمون و نگاشت هنجاری در یک فرایند چهارمرحله ای و با اعمال سه معیار غربالگری در نهایت پنج آیه محوری انتخاب و تحلیل شدند. آیه ششم سوره حجرات (اصل تبین)، آیه بیست وهفتم سوره نور (صیانت از بیوت)، آیه سی وششم سوره اسراء (نهی از پیروی غیرعلم)، آیه پنجاه وهشتم سوره نساء (تادیه امانات و حکم به عدل) و آیه هجدهم سوره ق (نظارت مستمر) این آیات هستند. نتایج پژوهش نشان می دهد این اصول پنج گانه ظرفیت قابل توجهی برای به چالش کشیدن مدل اقتصاد توجه، سرمایه داری نظارتی، توهم الگوریتمی و سوگیری در طراحی هوش مصنوعی دارند. در گام کاربردی، این اصول در قالب یک ماتریس ارزیابی هنجاری و چک لیست پنج بندی عملیاتی صورت بندی شده اند.

کلیدواژه ها:

حکمرانی فضای مجازی ، قرآن کریم ، سرمایه داری نظارتی ، عدالت الگوریتمی ، سیاست گذاری دیجیتال