تاثیر حکمت اسلامی بر تاب آوری شهری و پایداری اجتماعی: بازخوانی مبانی و ارائه چارچوب مفهومی

حکمت اسلامی به مثابه نظام معرفتی برگرفته از قرآن، سنت و عقلانیت سلیم، دارای ظرفیت های نظری و عملی قابل توجهی برای پاسخگویی به چالش های معاصر شهرهای اسلامی، به ویژه در دو حوزه تاب آوری شهری و پایداری اجتماعی است. پژوهش پیش رو با هدف تبیین تاثیر حکمت اسلامی بر ارتقای تاب آوری و پایداری اجتماعی در ساختار شهرهای معاصر ایران انجام شده است. رویکرد حاکم بر این تحقیق، کیفی و از نوع تحلیل محتوای جهت دار بوده و با استفاده از روش فراترکیب، یافته های ۳۰ منبع معتبر (۱۵ منبع فارسی و ۱۵ منبع انگلیسی) در بازه زمانی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴ مورد واکاوی نظام مند قرار گرفته است. یافته ها نشان می دهد که حکمت اسلامی از طریق پنج مکانیسم اصلی بر تاب آوری شهری و پایداری اجتماعی اثر می گذارد: الف) تقویت سرمایه اجتماعی مبتنی بر آموزه هایی همچون امر به معروف، همسایگی و تعاون که در قالب فضاهایی چون مساجد متجلی می شود؛ ب) عدالت محوری در توزیع امکانات، خدمات و فرصت های شهری به عنوان پیش شرط پایداری؛ ج) طراحی کالبدی الهام گرفته از اصولی مانند درون گرایی، محرمیت، سلسله مراتب و مقیاس انسانی که به کاهش آسیب پذیری و افزایش حس تعلق منجر می شود؛ د) بازتولید هویت و خاطره جمعی از طریق نشانه های اسلامی-ایرانی که رابطه میان مکان و هویت را مستحکم ساخته و انسجام اجتماعی را ارتقا می بخشد؛ و ه) حاکمیت و مدیریت شهری مبتنی بر امانت، شورا و مسئولیت پذیری در چارچوب شریعت. نتیجه آنکه حکمت اسلامی نه یک مفهوم تزیینی، بلکه زیربنایی نظری برای نظم دهی به زیست شهری تاب آور و پایدار است. این پژوهش به برنامه ریزان و طراحان شهری پیشنهاد می کند با بازخوانی حکمت اسلامی و تدوین شاخص های بومی، زمینه تحقق شهرهای تاب آور و از نظر اجتماعی پایدار را فراهم آورند.

کلیدواژه ها:

حکمت اسلامی ، تاب آوری شهری ، پایداری اجتماعی ، شهر اسلامی ، سرمایه اجتماعی ، عدالت شهری