حکمرانی مطلوب و مدیریت تلفیقی منابع آب راهبردی برای پایداری اجتماعی و محرومیت زدایی در مناطق خشک ایران

بحران آب در ایران نه تنها تهدیدی زیست محیطی بلکه عاملی اجتماعی و اقتصادی است که پیامدهای آن در قالب مهاجرت، بیکاری و ناپایداری معیشتی در مناطق خشک کشور نمایان شده است. پژوهش حاضر با تمرکز بر آبخوان مهیار شمالی در استان اصفهان، به بررسی نقش حکمرانی مطلوب آب و مدیریت تلفیقی منابع سطحی و زیرزمینی در ارتقای پایداری اجتماعی می پردازد. نتایج نشان می دهد که نبود شفافیت، ضعف هماهنگی نهادی و کمرنگ بودن مشارکت جامعه محلی از موانع اصلی توسعه پایدار منابع آب است. در مقابل، تلفیق منابع آب با رویکرد مشارکتی و بهره گیری از مدل های تحلیلی نظیر SWOT-AHP می تواند به افزایش بهره وری، احیای منابع، تقویت سرمایه اجتماعی و کاهش مهاجرت از مناطق روستایی منجر شود. بر این اساس حکمرانی مطلوب آب نه صرفا ابزاری فنی بلکه بنیانی اجتماعی برای امیدآفرینی و پایداری در فرایند محرومیت زدایی به شمار می آید. نتایج نشان داد که سیاست های ترکیبی شامل توزیع مجدد سهمیه، آب، توسعه سیستم های آبیاری نوین و بهره گیری از منابع جایگزین مانند پساب می تواند بیش از ۳۰ درصد از فشار برداشت را کاهش دهد. به طور کلی یافته ها بر ضرورت گذار از نظام متمرکز و دستوری حکمرانی به مدل مشارکتی و انعطاف پذیر تاکید دارند. پیشنهاد می شود تقویت سرمایه اجتماعی، اصلاح قوانین ناکارآمد، پایش یکپارچه آبخوان و توسعه معیشت های جایگزین در اولویت سیاست گذاری ها قرار گیرد تا امکان پایداری منابع آب و کاهش تعارضات محلی فراهم شود.

کلیدواژه ها:

مدیریت تلفیقی منابع ، آب ، پایداری اجتماعی ، محرومیت زدایی ، مشارکت محلی ، مهیار شمالی