دانش بومی و مدیریت پایدار منابع آب در مناطق کویری الگویی برای امید آفرینی و تاب آوری اجتماعی در تولید محصولات کشاورزی

در عصر کنونی، گنجینه دانش مدرن صنعتی بشر اگرچه ابزارهای قدرتمندی برای شناخت و مهار طبیعت در اختیار انسان قرار داده است اما در تحقق توسعه پایدار و استفاده بهینه از منابع طبیعی چندان موفق نبوده است. در مقابل دانش بومی با نگرش کل نگر و همساز با محیط زیست میتواند مکملی کارآمد برای دانش رسمی باشد و مسیر پایداری را هموار کند. دانش بومی به عنوان میراث فرهنگی و زیست محیطی ملتها حاصل قرنها تجربه زیسته در تعامل مستقیم با طبیعت است. در ایران کمبود آب به مهمترین چالش توسعه کشاورزی و زیست پذیری بدل شده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش دانش بومی در مدیریت منابع آب و تولید محصولات صیفیجات در مزرعه سنبک واقع در بین تپه های ماسه ای آران و بیدگل انجام گرفته است. یافته ها نشان می دهد کشاورزان محلی با بهره گیری از شیوه های سنتی حفر گودال های کم عمق، استفاده از ویژگی های هیدرولوژیکی تپه های ماسه ای و تلفیق آن با آبیاری محدود توانسته اند منابع آب زیرزمینی را حفظ کرده و به تولید اقتصادی محصولات صیفی مانند هندوانه و خربزه بپردازند. این روش ها ضمن کاهش تبخیر موجب افزایش بهره وری آب، حفظ خاک و ایجاد اشتغال پایدار در جامعه محلی شده است. همچنین بررسی ها نشان داد که دانش بومی در کنار فناوری نوین میتواند به عنوان الگویی کارآمد برای پایداری زیست محیطی، امیدآفرینی اقتصادی و تاب آوری اجتماعی در مناطق کویری مورد استفاده قرار گیرد و بهره برداران پس از شناخت منابع آب در واحه ها، چگونه مبادرت به تولید محصولات صیفی از جمله هندوانه و خربزه در این مناطق می نمایند و بر چه اساسی آنها از دیرباز به آن اعتقاد داشته و درصد توسعه آن می باشند و از این طریق موجب افزایش بنیه اقتصادی خود شده و از طرف دیگر به حفاظت از منابع طبیعی و بهره وری بهینه از آن می گردند.

کلیدواژه ها:

ارزش آب ، مدیریت منابع ، آب مدیریت منابع طبیعی ، پایداری اجتماعی ، امیدآفرینی