کاربرد هوش مصنوعی در استعدادیابی دانش آموزان فرصت ها چالش ها و الزامات اخلاقی در طراحی نظام های آموزشی هوشمند

شناسایی و پرورش استعدادهای دانش آموزان یکی از مهم ترین کارکردهای نظام های آموزشی در مسیر توسعه سرمایه انسانی، ارتقای عدالت آموزشی و پاسخگویی به نیازهای جوامع دانش بنیان است. با این حال، روش های سنتی استعدادیابی که عمدتا بر آزمون های استاندارد، نمرات تحصیلی و ارزیابی های محدود انسانی متکی هستند در شناسایی ظرفیت های چندبعدی استعدادهای پنهان و تفاوت های فردی یادگیرندگان با محدودیت هایی مواجه اند. ظهور فناوری های هوش مصنوعی به ویژه یادگیری ماشین، تحلیل داده های یادگیری، پردازش زبان طبیعی و سامانه های توصیه گر آموزشی امکان توسعه رویکردهای جدیدی را برای تحلیل مستمر رفتار یادگیری و شناسایی الگوهای توانمندی دانش آموزان فراهم کرده است. هدف مقاله حاضر بررسی تحلیلی کاربردهای هوش مصنوعی در استعدادیابی دانش آموزان، تبیین فرصت های آموزشی حاصل از آن، تحلیل چالش های فنی و اجتماعی و بررسی الزامات اخلاقی استفاده از این فناوری است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش مرور روایتی انجام شده است. مطالعات علمی مرتبط با هوش مصنوعی در آموزش، داده کاوی آموزشی، تحلیل یادگیری، استعداد و اخلاق هوش مصنوعی بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند با تحلیل داده های چندمنبعی، شناسایی زودهنگام استعدادها، پشتیبانی از تصمیم گیری معلمان و طراحی مسیرهای یادگیری شخصی سازی شده کیفیت فرایند استعدادیابی را افزایش دهد. با این حال چالش هایی مانند سوگیری الگوریتمی، محدودیت توضیح پذیری، حفاظت از حریم خصوصی، نابرابری دسترسی، خطر برچسب زنی و وابستگی بیش از حد به تصمیم های خودکار ضرورت رویکردی انسان محور و اخلاقی را آشکار می سازد. نتیجه کلی آن است که هوش مصنوعی باید به عنوان ابزار پشتیبان تصمیم گیری در کنار تخصص انسانی به کار گرفته شود و نه به عنوان جایگزین قضاوت تربیتی.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، استعدادیابی دانش آموزان ، تحلیل داده های یادگیری ، یادگیری شخصی سازی شده ، اخلاق هوش مصنوعی ، عدالت آموزشی