کاربرد روایت گری عرفانی در تدریس مفاهیم اخلاقی درس دین و زندگی

یکی از چالش های بنیادین در تدریس درس دین و زندگی انتزاعی بودن مفاهیم اخلاقی و فاصله قابل توجه آن ها از تجربه زیسته نوجوانان است؛ فاصله ای که موجب کاهش جذابیت درس، افت مشارکت کلاسی و سطحی ماندن یادگیری اخلاقی می شود. روایت گری عرفانی با بهره گیری از حکایت ها، تمثیل ها و روایت های برگرفته از متون کلاسیک عرفان اسلامی، ظرفیت آن را دارد که این فاصله را کاهش داده و مفاهیم اخلاقی را در قالب تجربه ای ملموس، عاطفی و قابل فهم برای نوجوانان بازآفرینی کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر بخشی روایت گری عرفانی در یادگیری اخلاقی دانش آموزان پایه دهم انجام شده است و تلاش دارد نشان دهد چگونه حکایت های مولوی، عطار و سنایی می توانند درگیری عاطفی، درگیری شناختی و مشارکت اخلاقی دانش آموزان را افزایش دهند. این پژوهش با رویکرد اقدام پژوهی و مبتنی بر سه چرخه برنامه ریزی، اقدام، مشاهده و بازاندیشی اجرا شد. داده ها از طریق مشاهده کلاسی، دفتر تامل معلم، تحلیل تکالیف اخلاقی و مصاحبه نیمه ساختاریافته با ۱۰ دانش آموز گردآوری شد. تحلیل کیفی داده ها با روش تحلیل مضمون براون و کلارک انجام گرفت و برای اولویت بندی مولفه های یادگیری اخلاقی از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) استفاده شد. یافته ها نشان می دهد که روایت گری عرفانی سه اثر محوری دارد: نخست، افزایش چشمگیر درگیری عاطفی؛ دوم، تقویت درگیری شناختی و توانایی دانش آموزان در پیوند دادن پیام های اخلاقی با موقعیت های واقعی زندگی؛ و سوم، افزایش مشارکت کلاسی و کیفیت گفت وگوهای اخلاقی. مشارکت داوطلبانه دانش آموزان از میانگین ۳ نفر به ۱۲ نفر در هر جلسه افزایش یافت و ۸۰ درصد دانش آموزان گزارش کردند که داستان ها باعث فهم بهتر مفاهیم اخلاقی شده است. تحلیل AHP نیز نشان داد که درگیری عاطفی با وزن ۰٫۳۲ و درگیری شناختی با وزن ۰٫۲۷ بیشترین نقش را در یادگیری اخلاقی دارند. نتایج پژوهش نشان می دهد که روایت گری عرفانی می تواند به عنوان روشی موثر، کم هزینه، تجربه محور و سازگار با فرهنگ ایرانی در کلاس دین و زندگی به کار گرفته شود و مفاهیم اخلاقی را از سطح نظری به سطح تجربه زیسته نوجوانان منتقل کند. این روش علاوه بر افزایش جذابیت درس موجب شکل گیری تامل اخلاقی، تقویت همذات پنداری و رشد هویت اخلاقی دانش آموزان می شود.

کلیدواژه ها:

روایت گری عرفانی ، یادگیری اخلاقی ، درگیری عاطفی ، درگیری شناختی ، اقدام پژوهی