جایگاه و معنای خانه در میان کوچنده های تبعیدی در فضا و مکان درون شهری مدرن

مدرن سازی و توسعه در کلان شهرهایی مانند تهران، مفهوم خانه به عنوان عنصر فرهنگی را دگرگون کرده و ساکنان را از خانه های سنتی به آپارتمان های نوساز سوق داده است. این جابه جایی، به ویژه در محله باغ فیض (ناحیه ۳، منطقه ۵ شهرداری تهران) به عنوان محله میانی در حد فاصل غرب و شمال شهر، ساکنان آن را به «تبعیدی های در فضا و مکان درون شهری مدرن» قابل تعبیر نموده است. باغ فیض با جذب جمعیت سرریز از مرکز و غرب تهران، فرهنگی درهم آمیخته از طبقات سنتی و مدرن، خانه باغ ها، خانه های ویلایی و آپارتمانی را در خود جای داده و چالش های هویتی و تعلق مکانی و احساس نبودن در مکان و خانه را پدید آورده است. پژوهش حاضر با روش پدیدارشناسی و مصاحبه عمیق با ۳۰ تن از ساکن دارای تجربه زیسته در خانه های سنتی و سپس جابجایی به آپارتمان ها، مفهوم «خانه» را بررسی نموده است. یافته ها بر پایه نظریه های سکنی گزینی، احساس تعلق، ظهور فضاهای شهری و خانه به عنوان مامن خاطرات، نشان می دهد که جابه جایی مکانی، حس تعلق به خانه های سنتی در خودآگاه و ناخودآگاه برجا مانده است، اما کالایی شدن خانه به شکل آپارتمان در بستر فرهنگ درهم آمیخته، به بیگانگی مکانی، انزوا، ارتباطات غیرصمیمانه و نارضایتی از شیوه اسکان منجر شده است. سکنی گزینی آپارتمانی، ناشی از تغییرات اجباری اجتماعی-اقتصادی، عدم اطمینان از آینده، حفظ سرمایه مالی و ناتوانی در دستیابی به خانه ایده آل است که با بی آرزویی، حس بی مکانی و عدم احساس «در خانه بودن» همراه است.

کلیدواژه ها:

معنای خانه ، تبعیدی در فضا و مکان ، کوچنده ، محله میانی ، کوچ درون شهری