مسئولیت در سیستم های خودمختار

گسترش روزافزون سیستم های خودمختار (Autonomous Systems) مانند خودروهای خودران، ربات های صنعتی، پهپادها و دستیارهای هوشمند زندگی بشر را متحول کرده است. این سیستم ها با توانایی تصمیم گیری مستقل و کنش بدون دخالت لحظه ای انسان، چالش های بی سابقه ای در حوزه مسئولیت اخلاقی و حقوقی ایجاد کرده اند. این پژوهش با هدف بررسی مسئله مسئولیت در سیستم های خودمختار و با روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که مسئولیت در سیستم های خودمختار به دلیل ویژگی هایی مانند عدم شفافیت الگوریتمی، یادگیری مستمر و استقلال عملکرد با ابهامات جدی مواجه است. چهار عامل اصلی در زنجیره مسئولیت قابل شناسایی هستند: برنامه نویسان و طراحان، کاربران و اپراتورها، شرکت های فناوری، مالکان و خود سیستم. مهم ترین چالش های اخلاقی و حقوقی عبارتند از: ابهام در تعیین مسئول واقعی، شفافیت الگوریتم ها (جعبه سیاه)، سوگیری و تبعیض الگوریتمی، تهدید حریم خصوصی و خطرات امنیتی. تحلیل موردی خودروهای خودران (مانند مسئله ترولی و تصادفات)، ربات های صنعتی (آسیب به کارگران)، سیستم های پزشکی (تشخیص و درمان خودکار) و پهپادها (عملیات نظامی و تجاری) نشان می دهد که مسئولیت را نمی توان به سادگی به یک عامل خاص نسبت داد. نتیجه کلی آنکه مسئله مسئولیت در سیستم های خودمختار نیازمند بازتعریف مفاهیم سنتی مسئولیت، تدوین قوانین بین المللی جدید، طراحی مسئولانه فناوری (Responsible by Design)، شفافیت الگوریتمی و حفظ نظارت انسانی (Human-in-the-Loop) است.

کلیدواژه ها:

مسئولیت ، سیستم های خودمختار ، هوش مصنوعی ، اخلاق فناوری ، روباتیک