تحلیل مبانی فقهی و حقوقی کاربرد هوش مصنوعی در فرآیند قضاوت

مقاله پیش رو به بررسی مبانی فقهی و حقوقی کاربرد هوش مصنوعی (AI) در فرآیند قضاوت می پردازد. با توجه به پیشرفت های روزافزون هوش مصنوعی و ورود آن به حوزه های خطیر عمومی، انطباق این فناوری با اصول بنیادین قضاوت اسلامی و نظام های حقوقی معاصر به امری ضروری تبدیل شده است. کاربرد هوش مصنوعی در قضاوت علی رغم پتانسیل های بالای خود چالش های جدی حقوقی و فقهی را مطرح می سازد. مبانی بنیادینی همچون «علم»، «قاضی»، «عدالت»، «تقوا»، «کرامت انسانی»، «استقلال قاضی» و مسئولیت پذیری اقتضا می کند که هوش مصنوعی صرفا در جایگاه ابزاری کمکی و تحت نظارت کامل قاضی انسانی به کار گرفته شود. صدور رای نهایی و مسئولیت ناشی از آن همواره باید بر عهده قاضی انسانی باقی بماند. اعتبار شرعی و حقوقی استفاده از هوش مصنوعی منوط به شفافیت الگوریتم ها، عدم سوگیری، رعایت حقوق دفاعی اصحاب دعوا، حفظ حریم خصوصی و تعیین روشن مسئولیت ها است. بنابراین، رویکرد صحیح در این زمینه پذیرش مشروط و نظارت شده این فناوری در چارچوب موازین شرعی، قانونی و اخلاقی است تا ضمن بهره مندی از مزایای آن از آسیب های احتمالی به ساحت عدالت قضایی پیشگیری شود.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مبانی فقهی ، مبانی حقوقی ، علم ، قاضی ، کرامت انسانی ، عدالت قضایی ، مسئولیت مدنی