واکاوی تجارب زیسته دانش آموزان از جایگاه انگیزش در مسیر تحصیلی در مدارس متوسطه دوم چابهار

انگیزش تحصیلی از مهم ترین عوامل اثرگذار بر کیفیت یادگیری، تداوم تلاش آموزشی و موفقیت تحصیلی دانش آموزان به شمار می آید. با وجود فراوانی پژوهش های کمی در این حوزه، هنوز شناخت عمیق از چگونگی تجربه و معنای انگیزش در زیست جهان دانش آموزان، به ویژه در بسترهای فرهنگی و اجتماعی خاص، محدود است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی تجارب زیسته دانش آموزان از جایگاه انگیزش در مسیر تحصیلی در مدارس متوسطه دوم شهر چابهار انجام شد. این مطالعه از نظر رویکرد، کیفی و از نوع پدیدارشناسی تفسیری بود. مشارکت کنندگان پژوهش ۲۴ نفر از دانش آموزان دوره متوسطه دوم شهر چابهار در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ بودند که با استفاده از نمونه گیری هدفمند و تا رسیدن به اشباع نظری انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری و با روش تحلیل مضمون مبتنی بر رویکرد ون مانن تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که تجربه دانش آموزان از انگیزش در سه محور اصلی قابل تبیین است: نخست، انگیزش به عنوان نیروی محرک یادگیری که با تلاش، پشتکار، تمرکز و هدف مندی در مسیر تحصیل همراه است؛ دوم، انگیزش به عنوان تجربه ای عاطفی و هویتی که در احساس ارزشمندی، تعلق به مدرسه، ارتباط مثبت با معلم و لذت از یادگیری تجلی می یابد؛ و سوم، انگیزش به عنوان پدیده ای پویا که تحت تاثیر موفقیت ها، شکست ها و شرایط فردی و زمانی دستخوش تغییر می شود. همچنین، عوامل مدرسه ای، خانوادگی و اجتماعی-فرهنگی منطقه، از جمله شیوه تدریس معلمان، حمایت خانواده، شرایط اقتصادی، ارزش های فرهنگی و فرصت های آموزشی، در تقویت یا تضعیف انگیزش نقش معناداری داشتند. افت انگیزش نیز با پیامدهایی چون کاهش مشارکت در کلاس، ضعف تمرکز، افت نمرات، کاهش امید به ادامه تحصیل و شکل گیری چرخه افت تحصیلی همراه بود. در مجموع، نتایج نشان داد که انگیزش تحصیلی دانش آموزان چابهار پدیده ای چندبعدی، زمینه مند و وابسته به کیفیت تجربه زیسته آنان در مدرسه، خانواده و محیط اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

انگیزش ، مسیر تحصیلی ، تجربه زیسته ، مدارس متوسطه دوم