واکاوی اثر ظرفیت های فرهنگی و اثرات متقابل فلاکت اقتصادی و طلاق بر نرخ سرقت در استان های ایران

وقوع جرم سرقت به عنوان یکی از چالش های اساسی امنیت اجتماعی و اقتصادی، تحت تاثیر پیش ران های چندبعدی ساختاری و محیطی قرار دارد. این پژوهش با هدف واکاوی جامع اثرات شاخص فلاکت اقتصادی، نرخ طلاق و متغیرهای فرهنگی (شامل عناوین کتاب، نمایش و نمایشگاه های هنری) به عنوان متغیرهای مستقل بر نسبت دستگیر شدگان انواع سرقت های عادی، با کنترل اثر بازدارندگی نسبت شعب فعال دادسراها و سنجش اثر تعاملی فلاکت و طلاق در ۳۱ استان کشور طی سال های ۱۳۹۷ الی ۱۴۰۲ انجام شده است. روش تحقیق حاضر از نظر ماهیت، کاربردی و از نظر روش شناسی در چارچوب اقتصادسنجی فضایی-مقطعی است. به منظور تضمین استواری ضرایب و مهار سوگیری ناشی از داده های پرت و پسماندهای غیرنرمال، مدل پژوهش علاوه بر روش اصلی داده های تابلویی با اثرات تصادفی، با استفاده از سه الگوریتم پیشرفته رگرسیون پانل رباست شامل برآوردگرهای M، S و MM برآورد گردید. یافته های آماری در تمامی الگوهای چهارگانه نشان داد که شاخص فلاکت اقتصادی و نرخ طلاق، واجد اثری مثبت و معنی دار بر افزایش نرخ سرقت هستند که همسو با نظریه های فشار ساختاری و بی سازمانی اجتماعی است. در مقابل، متغیر نسبت شعب فعال دادسراها به عنوان قدرتمندترین ابزار بازدارندگی حاکمیتی، اثری منفی، پایدار و فوق العاده معنی دار در کاهش جرم سرقت بر جای گذاشت که تاییدکننده نظریه بازدارندگی عقلایی است. همچنین، ضریب منفی متغیر تعاملی (حاصل ضرب فلاکت در طلاق) نمایانگر وجود پدیده تعدیل گری اشباع کننده در سطوح فرابحرانی جرم است. در بخش ظرفیت های فرهنگی، عناوین نمایش اثری منفی و بازدارنده داشت، اما متغیر عناوین کتاب منتشر شده به دلیل تمرکز در استان های توسعه یافته و متمول، به عنوان شاخصی نماینده برای تراکم اهداف جذاب سرقت عمل کرده و ضریبی مثبت ثبت نمود. در مجموع، نتایج این پژوهش اثبات می کند که مهار ساختاری سرقت در ایران مستلزم اتخاذ سیاست های هم زمان در حوزه ثبات بخشی به اقتصاد کلان، تحکیم نهاد خانواده، سرمایه گذاری روی زیرساخت های قضایی و مدیریت هوشمند فضا در مناطق توسعه یافته است.

کلیدواژه ها:

اقتصاد جرم ، شاخص فلاکت ، طلاق ، ظرفیت های فرهنگی ، رهیافت رگرسیون پانل رباست