چارچوب مفهومی بلوغ سازمان هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی

گذار از سازمان دیجیتال به سازمان هوشمند از بنیادی ترین تحولات مدیریتی دهه جاری است؛ تحولی که در آن هوش مصنوعی نه ابزاری فناورانه، بلکه قابلیتی سازمانی و درهم تنیده با ساختار، فرایند، داده، سرمایه انسانی و حاکمیت بازتعریف می شود. با وجود رشد شتابان سرمایه گذاری ها، شواهد نشان می دهد سهم قابل توجهی از ابتکارهای هوش مصنوعی در مرحله نمونه اولیه متوقف می مانند و به ارزش کسب وکاری پایدار نمی رسند. ریشه این شکاف، نبود چارچوبی یکپارچه و مرحله بندی شده برای صورت بندی بلوغ سازمان هوشمند است. پژوهش حاضر مطالعه ای مروری است که ادبیات بازه ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ را در حوزه های قابلیت هوش مصنوعی، آمادگی سازمانی، تحول داده محور و هوش مصنوعی مسئولانه تحلیل کرده است. بر پایه تلفیق سه دیدگاه مبتنی بر منابع، قابلیت های پویا و چارچوب فناوری سازمان محیط، هفت بعد سازنده بلوغ صورت بندی شده است: حاکمیت و کیفیت داده، زیرساخت فنی و معماری هوشمند، سرمایه انسانی و سواد هوش مصنوعی، راهبرد و هم ترازی کسب وکار، فرایندها و مدل عملیاتی، فرهنگ و رهبری تحول، و اخلاق و حاکمیت و مدیریت ریسک. بر مبنای این ابعاد، چارچوبی پنج سطحی با سطوح آغازین، آزمایشی، یکپارچه، بهینه شده و برای هر سطح ویژگی های غالب تعریف شده است. هم چنین هشت گزاره پژوهشی درباره روابط میان ابعاد و پیامدهای سازمانی آن ها، همراه با طرحی برای آزمون تجربی آتی، ارائه شده است. مشارکت نظری مطالعه، ارتقای اخلاق و حاکمیت هوش مصنوعی از ملاحظه ای جانبی به بعدی ساختاری و پیوند سطوح بلوغ با کارکردهای حس گری، تصرف و بازپیکربندی است؛ و مشارکت کاربردی آن، ارائه ابزاری خودارزیابی برای مدیران در تعیین وضعیت موجود و اولویت بندی بهبودهاست.

کلیدواژه ها:

سازمان هوشمند ، هوش مصنوعی ، معماری هوشمند ، تحول دیجیتال