تبیین نقش رهبری دیجیتال در توسعه سرمایه انسانی سازمان های دولتی ایران: ارائه چارچوب مفهومی بر مبنای رویکرد حکمرانی هوشمند

با پیچیدگی روزافزون اکوسیستم های دیجیتال و نفوذ هوش مصنوعی مولد به لایه های بنیادین حاکمیت، سازمان های دولتی ایران با پارادوکس «تکنولوژی پیشرفته-نیروی انسانی سنتی» مواجه شده اند؛ وضعیتی که در آن زیرساخت های فنی پیشی گرفته، اما آمادگی رفتاری سرمایه انسانی همچنان در بند بوروکراسی صلب باقی مانده است. هدف اصلی این پژوهش، واکاوی نقش رهبری دیجیتال به عنوان کاتالیزور توسعه سرمایه انسانی و ارائه یک چارچوب مفهومی جامع بر مبنای رویکرد حکمرانی هوشمند است. این تحقیق با اتخاذ رویکرد توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از استراتژی مرور سیستماتیک ادبیات (SLR) مبتنی بر پروتکل PRISMA انجام شده است. در این راستا، بیش از ۷۵ سند علمی و گزارش راهبردی از پایگاه های معتبر Scopus، WoS و ISC در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ مورد واکاوی قرار گرفت که در نهایت ۳۴ منبع کلیدی برای استخراج مولفه ها و سنتز نهایی انتخاب شدند. تحلیل یافته ها نشان می دهد که عامل کلیدی در شکست بیش از ۷۰ درصدی پروژه های تحول دیجیتال در بخش عمومی، نه در محدودیت های سخت افزاری، بلکه در «فقدان شایستگی های نرم رهبران» جهت توانمندسازی کارکنان نهفته است. یافته ها حاکی از آن است که رهبری دیجیتال از طریق چهار بازوی محوری شامل «بینش استراتژیک چابک»، «سواد داده محور»، «تسهیل گری امنیت روان شناختی» و «اخلاق الگوریتمیک»، منجر به ارتقای خودکارآمدی و تاب آوری سرمایه انسانی می گردد. نوآوری ویژه این پژوهش، تبیین نقش «امنیت روان شناختی» به عنوان یک متغیر میانجی است که پیوند میان سبک رهبری و گذار از ترس جایگزینی به فرهنگ یادگیری را برقرار می سازد. همچنین، مدل «منتورینگ معکوس» به عنوان یک راهکار استراتژیک برای پیوند میان بومی های دیجیتال و مدیران باسابقه جهت رفع شکاف بین نسلی پیشنهاد شده است. نتایج این تحقیق، ضمن ارائه یک چک لیست ارزیابی برای مدیران ارشد، راهکارهای عملیاتی جهت بازطراحی مسیرهای شغلی و کاهش مقاومت سازمانی در برابر فناوری های نوظهور در افق ۱۴۰۵ ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

رهبری دیجیتال ، توسعه سرمایه انسانی ، سازمان های دولتی ایران ، حکمرانی هوشمند ، هوش مصنوعی مولد ، امنیت روان شناختی