تدوین مدل مفهومی بسترهای طبیعی مشارکتی متاثر از مولفه های کیفیت زندگی ادراکی در بافت های متراکم

رشد شتابان تراکم های جمعیتی و تکثیر عوامل تنش زای محیطی در پهنه های کلان سکونتی به ویژه در سال های اخیر، سامانه ی تعادل روانی شناختی ساکنان را با مخاطرات جدی روبه رو ساخته است. در این میان عرصه های سبز درون شهری علیرغم ظرفیت بالای تعدیل گری این نابسامانی متاسفانه تحت تاثیر پارادایم مسلط طراحی صرف تزیینی - تفریحی به بسترهایی برای کنش منفعل کاربران تنزل یافته اند. پژوهش فرارو با هدف تدوین چارچوبی نظری برای بازپیکربندی این فضاها با رویکرد تعامل گرا و با محوریت کارکردهای روانی، بخش طراحی و اجرا شده است. این مطالعه به لحاظ هدف کاربردی توسعه ای و به لحاظ ماهیت، از نوع آمیخته ی اکتشافی (کیفی-کمی) محسوب می شود. در گام کیفی با بهره مندی از راهبرد تحلیل محتوای تفسیری و انجام مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۵ نفر از صاحب نظران حوزه های روانشناسی محیطی و سازماندهی فضایی، مولفه های بنیادین الگو استخراج گردید. در گام کمی به منظور اعتبارسنجی چارچوب تدوین شده پرسشنامه ای ساخت یافته میان ۴۰۰ نفر از مراجعان بوستان های شاخص شهری توزیع شد و داده های گردآوری شده با بهره گیری از تکنیک مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) در بستر نرم افزار SmartPLS مورد تحلیل قرار گرفتند. برآیند بخش کیفی به شناسایی چهار خوشه ی کلان «زیست بوم اکولوژیک»، «کنش گرانه کارکردی»، «ادراکی-ذهنی» و «هویتی فرهنگی» انجامید. نتایج بخش کمی نشان داد که الگوی پیشنهادی توان تبیین ۶۴٫۸ درصد از واریانس متغیر وابسته تعادل روانی شناختی شهروندان را داراست (R=۰.۶۴۸). در این میان، مولفه ی «کنش گرانه-کارکردی» با ضریب مسیر (β=۰.۴۱۲) بیشترین تاثیر مستقیم را بر متغیر مذکور نشان داد و مولفه ی زیست بوم اکولوژیک با ضریب (p=۰.۳۸۵) در رتبه ی دوم قرار گرفت. تایید فرضیات پژوهش بیانگر آن است که جایگزینی فضاهای سبز صرفا ایستا با بوستان های پویا و تعامل پذیر از طریق ارتقای سرمایه ی اجتماعی، تقویت دلبستگی مکانی و خلق محیط های ترمیم کننده به مثابه ی راهبردی پیشگیرانه و پایدار در ارتقای بهداشت روانی کلان جمعیت شهری عمل می کند.

کلیدواژه ها:

عرصه های سبز درون شهری ، تعامل پذیری فضایی ، بهزیستی روانی شناختی ، ساکنان بافت های متراکم