روایت دانش آموزان از نقش مدیریت زمان و روش های یادگیری در عملکرد تحصیلی در مدارس متوسطه شهرستان چناران

پژوهش حاضر با هدف شناخت و تبیین روایت دانش آموزان مدارس متوسطه شهرستان چناران درباره نقش مدیریت زمان و روش های یادگیری در عملکرد تحصیلی آنان انجام شد. عملکرد تحصیلی دانش آموزان از مهم ترین شاخص های کیفیت نظام آموزشی به شمار می آید و عوامل متعددی در شکل گیری آن نقش دارند. در این میان، مدیریت زمان و استفاده از راهبردهای یادگیری موثر از جمله مهارت هایی هستند که می توانند به بهبود کیفیت یادگیری و موفقیت تحصیلی دانش آموزان کمک کنند. با وجود اهمیت این عوامل، تجربه ها و برداشت های واقعی دانش آموزان از چگونگی مدیریت زمان و به کارگیری روش های یادگیری کمتر در پژوهش ها مورد توجه قرار گرفته است. از این رو، پژوهش حاضر تلاش کرد با رویکردی کیفی، تجربه ها و روایت های دانش آموزان را در این زمینه بررسی کند. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. میدان پژوهش مدارس متوسطه شهرستان چناران در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ بود. مشارکت کنندگان پژوهش شامل ۲۴ نفر از دانش آموزان دوره متوسطه بودند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه نیمه ساختاریافته بود که به صورت فردی انجام شد و هر مصاحبه حدود ۳۰ تا ۴۵ دقیقه به طول انجامید. داده های حاصل از مصاحبه ها پس از پیاده سازی کامل، از طریق فرایند کدگذاری و دسته بندی مفاهیم با روش تحلیل مضمون مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته های پژوهش نشان داد که تجربه دانش آموزان از مدیریت زمان در قالب سه مضمون سازمان دهنده اصلی شامل شیوه های برنامه ریزی درسی، چالش ها و موانع مدیریت زمان و راهبردهای بهبود مدیریت زمان قابل تبیین است. دانش آموزان از برنامه ریزی روزانه و هفتگی، تعیین اولویت های درسی و استفاده از ابزارهایی مانند دفتر برنامه ریزی به عنوان روش های سامان دهی زمان یاد کردند. در عین حال، عواملی مانند استفاده زیاد از تلفن همراه و شبکه های اجتماعی، حجم تکالیف، هم زمانی امتحانات و اهمال کاری از مهم ترین موانع مدیریت زمان معرفی شد. همچنین راهبردهایی مانند تقسیم زمان مطالعه، استفاده از زمان های مرده و خودنظارتی در اجرای برنامه از جمله شیوه های بهبود مدیریت زمان بودند. در زمینه روش های یادگیری، یافته ها نشان داد که دانش آموزان از مجموعه ای از راهبردهای شناختی و فراشناختی بهره می گیرند. خلاصه نویسی، یادداشت برداری، مرور و تکرار مطالب، حل تمرین و استفاده از مثال های کاربردی از مهم ترین راهبردهای شناختی گزارش شد. همچنین برنامه ریزی برای مطالعه، نظارت بر میزان یادگیری، آزمون گرفتن از خود و اصلاح روش مطالعه از جمله راهبردهای فراشناختی مورد اشاره دانش آموزان بود. افزون بر این، استفاده از منابع کمکی مانند معلمان، دوستان، کتاب های کمک آموزشی و ویدئوهای آموزشی نیز در تقویت فرایند یادگیری نقش داشت. نتایج پژوهش نشان داد که از دیدگاه دانش آموزان، مدیریت زمان و استفاده از روش های یادگیری مناسب تاثیر مستقیمی بر بهبود عملکرد تحصیلی، افزایش انگیزه، تقویت اعتماد به نفس و کاهش اضطراب امتحان دارد. در مقابل، ضعف در این مهارت ها با افت تحصیلی، بی نظمی در مطالعه و افزایش فشار روانی همراه است. بر این اساس، آموزش مهارت های مدیریت زمان و راهبردهای یادگیری در مدارس و حمایت معلمان و خانواده ها می تواند نقش مهمی در ارتقای عملکرد تحصیلی دانش آموزان ایفا کند.

کلیدواژه ها:

مدیریت زمان ، راهبردهای یادگیری ، عملکرد تحصیلی ، مدارس متوسطه