تجربه دیگربودگی از منظر بررسی گزاره های خطابی (مطالعه موردی: رساله الطیرهای فارسی و عربی)

دیگربودگی، به عنوان یکی از ساز و کارهای باختین در تبیین نظریه منطق گفتگویی، بر این باور است که باید به خود در غیر پی برد؛ از طرفی، دیگری در عرفان آینه ای است برای شناخت خویشتن خویش و حق. در مقاله حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با رویکرد نظریه منطق گفتگویی باختین، به بررسی دیگربودگی در قالب گزاره های خطابی در رساله الطیرهای فارسی و عربی پرداختیم تا میزان کاربرد این گزاره ها، و میزان اشتراک و افتراقشان را در این آثار بسنجیم و از این طریق، به میزان اهمیت عنصر دیگری برسیم؛ نیز نشان دهیم انسانشناسی عرفانی در این آثار چگونه نمود یافته است. براساس نتایج، رساله الطیرنویسان برای ایجاد فضای تعاملی از تمهید کاربرد گزاره های خطابی بهره گرفته اند. تمامی این آثار برای مخاطبی مستقیم/ غیرمستقیم نوشته شده و به لحاظ کاربرد معانی ثانوی تماما تحت تاثیر ژانر تعلیمی قرار دارند. انسانشناسی در این آثار با نظریه باختین تفاوت داشته و شامل مصادیق زیر است: شناخت انسان با دید آینی حق، شناخت در رابطه مراد و مریدی، شناخت از منظر منذر، شناخت از طریق اندیشه انترناسیونالیسم عرفانی مبنی بر احساس تعلق به عالم مشترک الهی، شناخت انسان با توجه به موانع، شناخت انسان با توجه به عنایت حق و در طی مکالمه با وی، شناخت انسان تحت تاثیر هم نوعانی که به حق رسیده یا در شرف رسیدن هستند.

کلیدواژه ها:

رساله الطیرها ، انسان شناسی باختین ، دیگربودگی ، گزاره های خطابی