گفتگومندی و چندصدایی در حکایت «جدال سعدی با مدعی» بر اساس نظریه میخائیل باختین

نظریه «گفتگومندی» و «چندصدایی» میخائیل باختین، از مهمترین رویکردهای نقد ادبی معاصر است که به بررسی تنوع صداها و تعامل گفتمان های گوناگون در متن ادبی می پردازد. باختین بر این باور است که گفتگومندی حاصل تعامل بین گوینده و مخاطب است که در یک بستر اجتماعی شکل می گیرد. حکایت «جدال سعدی با مدعی» از باب هفتم کتاب گلستان، نمونه ای برجسته از متنی است که در آن تقابل و همنشینی صداهای متفاوت، ساختمان گفتگومند اثر را شکل می دهد. پژوهش حاضر به تحلیل گفتگومندی و چندصدایی، در حکایت «جدال سعدی با مدعی» می پردازد. سعدی در روایت پردازی تا حدود زیادی تلاش کرده است که صدای تمام شخصیت های حکایت را به یک اندازه بازتاب دهد. هدف پژوهش، بررسی نحوه شکل گیری گفتگومندی و نقش چندصدایی در ساختار روایی و معنایی این حکایت است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و بر پایه مطالعه کتابخانه ای به واکاوی لایه های گفتمانی این حکایت پرداخته است. یافته ها نشان می دهد که ساختار حکایت نه بر محور تک گویی، بلکه بر اساس دیالوگ و تضارب آراء استوار است و چندصدایی در این حکایت نقش کلیدی در انتقال پیام های اخلاقی و اجتماعی ایفا می کند. نتیجه پژوهش آن است که حکایت «جدال سعدی با مدعی» نمونه ای بارز از گفتگومندی و چندصدایی است که با تکیه بر نظریه باختین می تواند به درک عمیق تر از شیوه های روایت و تعامل گفتمانی در ادبیات کلاسیک فارسی کمک کند و مجموعه ویژگی های ممتاز ساختار سبکی گلستان سعدی را در قالب گفتگومندی و چندصدایی بازتاب دهد.

کلیدواژه ها:

سعدی ، گلستان ، گفتگومندی و چندصدایی ، باختین