ارزیابی بوم شناختی آبشخورهای مصنوعی در مناطق حفاظت شده خشک فلات مرکزی ایران مزایا، مخاطرات امنیت زیستگاهی انتقال بیماری و پروتکل های بهینه سازی پایش

توسعه آبشخورهای مصنوعی یکی از استراتژی های مداخلاتی حیاتی برای مدیریت بحران خشکسالی و حفظ تنوع زیستی در مناطق حفاظت شده خشک و نیمه خشک فلات مرکزی ایران است. با این حال ارزیابی ارکان بوم شناختی، رفتاری و مخاطرات بهداشتی پنهان این سازه ها برای تضمین کارایی بلندمدت آنها ضرورت دارد. این مقاله مروری-تحلیلی با تکیه بر یافته های متقن بوم شناسی، جهانی به واکاوی اثرات متناقض آبشخورهای مصنوعی در زیستگاه های صخره ای و تپه ماهوری ایران می پردازد؛ زیست بوم هایی که فاقد سم داران دشت زی نظیر آهو بوده و بار فیزیولوژیک و هیدرولوژیک زیستگاه کاملا بر دوش دو گونه کل و بز و قوچ و میش است. با توجه به محدودیت های حاد هیدرولوژیک و عدم امکان حفر چاه در این مناطق تامین آب کاملا متکی بر فرآیند آبرسانی با تفکر به آب انبارها بوده و توزیع آب به صورت ثقلی و متوالی زنجیره ای از طریق خطوط لوله میان حوضچه ها صورت می گیرد. یافته های تجربی اثبات می کنند که آبشخورهای راکد به عنوان نقاط داغ تجمع انگل های مدفوعی دهانی عمل کرده و تراکم پاتوژن ها را در فصول خشک تا ۱۰۰ برابر افزایش می دهند. در سیستم های توزیع متوالی این آلودگی پتاسیل انتقال زنجیره ای و آلوده سازی کل دره را دارد. از سوی دیگر، اگرچه ورود گله های دام اهلی به این نقاط کنترل شده است اما نفوذ آزادانه سگ های گله به عنوان ناقلان اصلی کرم های نواری مهلک عامل بیماری سنوروزیس و کیست هیداتیک سلامت سم داران وحشی را تهدید می کند. همچنین تمرکز منابع آبی هندسه اکولوژی «ترس» را تغییر داده و این نقاط را به ایستگاه های کمین صیادان تبدیل می کند. در این پژوهش راهکارهای عملیاتی مهندسی و لجستیکی جامعی شامل اصلاح بستر خاک (سنگفرش شنی دانه درشت)، سیستم های گندزدایی و فیلتراسیون بیولوژیک در مسیر خطوط لوله متوالی، پروتکل سه مرحله ای بهداشت تانکرها و مهندسی سایه بان های بوم آورد جهت کاهش نرخ تبخیر و کنترل پایداری پاتوژن ها ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

آبشخورهای متوالی ، تله اکولوژیک ، اکولوژی ترس ، فلات مرکزی