بررسی سازگاری گیاه ویتکس (Vitex agnus-castus L) با شرایط آب و هوایی و اقلیمی شهرستان قم رویکردی تحلیلی بر پایه شواهد علمی برای توسعه فضای سبز شهری در مناطق خشک و نیمه خشک

گسترش فضای سبز شهری در مناطق خشک و نیمه خشک، ایران از جمله شهرستان قم با محدودیت های جدی منابع آب، شوری بالای آب و خاک، دامنه حرارتی وسیع و تابش شدید آفتاب روبه رو است. در چنین شرایطی انتخاب گونه های گیاهی سازگار با تنش های محیطی یکی از الزامات اساسی مدیریت پایدار منظر شهری محسوب می شود. ویتکس یا پنج انگشت (Vitex agnus-castus L) از خانواده Verbenaceae/Lamiaceae، درختچه ای بومی مناطق مدیترانه ای و نیمه گرمسیری است که به دلیل داشتن ویژگی های فیزیولوژیک و ساختاری خاص پتانسیل بالایی برای کشت در اقلیم خشک و گرم قم دارد. در این مقاله مروری با تکیه بر مستندات علمی به دست آمده از پایگاه های معتبر، پژوهشی سازگاری این گونه با مولفه های اصلی اقلیم قم شامل کم آبی، شوری خاک و آب آبیاری، دماهای حدی تابستانه و زمستانه و تابش شدید خورشیدی بررسی شده است. یافته ها نشان می دهد که ویتکس با داشتن نسبت ریشه به اندام هوایی بالا، ظرفیت تنظیم روزنه های موثر و کاهش دمای سایبان در شرایط تنش خشکی، عملکردی برتر نسبت به بسیاری از گونه های زینتی رایج دارد. همچنین شواهد تجربی حاکی از تحمل نسبی این گونه به شوری آب آبیاری تا هدایت الکتریکی ۱۰ دسی زیمنس بر متر است، بدون آنکه رشد و فتوسنتز آن به طور معنی داری کاهش یابد. با این حال حساسیت نسبی گیاهچه های جوان به تنش گرمایی شدید و نیاز به آبیاری تکمیلی در سال های استقرار از محدودیت های قابل مدیریت این گونه در اقلیم قم به شمار می رود. بر پایه این شواهد، ویتکس به عنوان گزینه ای مکمل در کنار گونه های بومی و مقاوم موجود، برای طراحی فضای سبز کم نیاز به آب (Xeriscaping) در قم پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

ویتکس (Vitex agnus-castus) ، سازگاری اقلیمی ، تنش خشکی ، تحمل شوری ، اقلیم خشک ، فضای سبز شهری