بررسی تنوع ترکیبات زیست فعال متابولیتهای ثانویه در گیاهان دارویی

متابولیتهای ثانویه گیاهی (Plant Secondary Metabolites) به عنوان مولکول های حیاتی در سازگاری گیاهان با محیط، دفاع در برابر عوامل تنش زا و ایجاد روابط اکولوژیکی پیچیده نقش محوری ایفا می کنند. این ترکیبات که عمدتا از متابولیت های اولیه مشتق شده و از طریق مسیرهای بیوسنتزی پیچیده تولید می شوند، طیف وسیعی از محصولات طبیعی با ارزش افزوده بالا را تشکیل می دهند. تنوع و کمیت متابولیت های ثانویه گیاهی به طور قابل توجهی تحت تاثیر پارامترهای محیطی مانند شدت نور، دمای محیط، دسترسی به آب، حاصلخیزی خاک و ... قرار دارد به طوری که تغییرات در هر یک از این عوامل می تواند منجر به تغییرات قابل ملاحظه ای در پروفایل متابولیت های ثانویه گردد. این بررسی بر مسیر شیکیمات (Shikimate Pathway) و نقش اسیدهای آمینه آروماتیک تولید شده در این مسیر (مانند فنیل آلانین، تیروزین و تریپتوفان) به عنوان پیش سازهای اصلی طیف گسترده ای از متابولیت های ثانویه گیاهی از جمله ترکیبات فنلی، آلکالوئیدها، ترپنوئیدها و ترکیبات حاوی نیتروژن و گوگرد تمرکز دارد. دسته بندی اصلی متابولیت های ثانویه گیاهی شامل ترکیبات فنلی با ساختارهای متنوع حاصل از مسیر فنیل پروپانوئید، ترپن ها و استروئیدها و ترکیبات نیتروژن دار مانند آلکالوئیدها است. ترکیبات فنلی، به ویژه فلاونوئیدها به دلیل خواص آنتی اکسیدانی، ضد التهابی و ضد سرطانی خود شناخته شده اند. آلکالوئیدها نیز به عنوان دسته ای دیگر از ترکیبات آلی حاوی نیتروژن، اغلب دارای اثرات فارماکولوژیکی قوی هستند. این مقاله به تحلیل جامع این دسته بندی ها، مسیرهای بیوسنتزی مرتبط و چگونگی تاثیر عوامل محیطی بر تولید و تجمع متابولیت های ثانویه زیست فعال گیاهی پرداخته و بر پتانسیل این ترکیبات در توسعه داروها و کاربردهای زیست فناورانه تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

آلکالوئیدها ، بیوشیمی گیاهی ، ترپنوئیدها ، مسیر شیکیمات ، الیسیتورها