ارزیابی مروری شاخصهای سن فیزیولوژیک گیاه در انتقال از فاز رویشی به زایشی و مدیریت نمو جوانه های گل

شروع گلدهی و عبور گیاه از دوران جوانی نونهالی به مرحله بلوغ یک برنامه ریزی داخلی و بسیار دقیق است که با همکاری شبکه های ژنتیکی و عوامل محیطی مثل تغییرات نور و سرما تنظیم می شود. در حقیقت مریستم نوک ساقه با سنجش میزان مواد غذایی درون بافتها به ویژه (قندها) و ترکیب آن با شرایط آب و هوایی زمان دقیق فعال شدن گلدهی را تعیین می کند. ساعت داخلی گیاه برای این انتقال فاز عمدتا توسط دو میکرو آران ای کلیدی به نام های miR۱۵۶ و miR۱۷۲ کنترل می شود که رفتاری کاملا برعکس هم دارند؛ مقدار miR۱۵۶ در دوران جوانی گیاه بسیار بالاست و جلوی گلدهی را می گیرد اما با افزایش سن گیاه، مقدار آن کم شده و در مقابل سطح miR۱۷۲ بالا می رود تا مسیر را برای تولید گل و تثبیت باروری باز کند. این فرآیند تکوینی در درختان چندساله پیچیدگی های عملکردی بیشتری دارد؛ چرا که یک درخت بالغ می تواند همزمان بخش های جوانی در لایه های داخلی و نزدیک به ریشه و بخش های بالغ زایشی در بالاترین نقاط تاج را در کنار هم داشته باشد. علاوه بر این درختان چند ساله برخلاف گیاهان یک ساله بعد از ریزش بذر نمی میرند بلکه با سازوکاری به نام بازگشت گلدهی، دوباره به رشد رویشی و تولید شاخ و برگ برمی گردند تا رفتار فصلی و حیات چند ساله خود را حفظ کنند. چالش بزرگ در درختان میوه تجاری و گرمسیری مثل انبه، آووکادو و ماکادامیا این است که دوران جوانی آنها بسیار طولانی است و ظاهر برگ ها هم تغییر خاصی نمی کند تا بتوان مرز ورود به مرحله فاز بالغ را تشخیص داد. در غیاب این نشانگرهای ظاهری سنجش کاهش میزان miR۱۵۶ در برگ ها می تواند مثل یک زیست نشانگر مولکولی، دقیق سن واقعی و پتانسیل باروری درخت را نشان دهد. در نهایت شناخت این شبکه های پیچیده به بیوتکنولوژی مدرن این امکان را می دهد تا با دست ورزی ژنتیکی و بیان بیش از حد ژن های محرک گلدهی بر دوره طولانی نونهالی درختان غلبه کند. این رویکرد سال های بی ثمری باغات را به شدت کاهش داده، برنامه های اصلاح نژاد را سرعت می بخشد و راندمان اقتصادی تولید میوه را در ارقام تجاری بهبود می دهد.

کلیدواژه ها:

دوره نونهالی ، میکرو آران ای ، توپولوژی نمو ، بازگشت گلدهی