ارزیابی و پایش راهبردی عملکرد زیست محیطی در صنایع نفت و پتروشیمی با رویکرد کارت امتیازی متوازن:(BSC) مطالعه موردی شرکت پتروشیمی بندر امام

صنایع نفت و پتروشیمی به دلیل مصرف بالای انرژی و انتشار آلاینده ها از مهمترین منابع فشار بر محیط زیست محسوب می شوند و از این رو ارزیابی نظام مند و راهبردی عملکرد زیست محیطی در این صنایع از اهمیت ویژه ای برخوردار است. هدف این پژوهش ارزیابی و پایش راهبردی عملکرد زیست محیطی مجتمع پتروشیمی بندر امام با بهره گیری از رویکرد تلفیقی کارت امتیازی متوازن (BSC) و روش های تصمیم گیری چند معیاره AHP و TOPSIS است. در این پژوهش ابتدا شاخص های کلیدی عملکرد زیست محیطی در چهار منظر کارت امتیازی متوازن شامل مالی، مشتری، ذی نفعان، فرایندهای داخلی و یادگیری و رشد شناسایی شدند. سپس با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) وزن شاخص ها تعیین شد و در ادامه با به کارگیری روش TOPSIS واحدهای عملیاتی مجتمع از نظر عملکرد زیست محیطی رتبه بندی شدند. نتایج وزن دهی AHP نشان داد که شاخص «شدت مصرف انرژی» با وزن ۰.۲۲ مهم ترین شاخص ارزیابی است و پس از آن «انتشار CO۲» با وزن ۰.۱۹ و «فلرینگ گازهای فرآیندی» با وزن ۰.۱۶ قرار دارند؛ همچنین شاخص های درصد بازیافت «پسماند» با وزن ۰.۱۵، میزان پسماند صنعتی و COD» «پساب هر کدام با وزن ۰.۱۰ و تعداد عدم انطباق های زیست محیطی با وزن ۰.۰۸ در رتبه های بعدی قرار گرفتند. بر اساس نتایج رتبه بندی TOPSIS، واحد الفین با امتیاز ۰.۷۸ بهترین عملکرد زیست محیطی را داشته و پس از آن تصفیه خانه پساب با امتیاز ۰.۷۱، واحد پلیمری با امتیاز ۰.۶۳ و واحد بخار و نیرو با امتیاز ۰.۵۲ قرار گرفتند، در حالی که سیستم فلر مرکزی با امتیاز ۰.۲۱ ضعیف ترین عملکرد را نشان داد. همچنین ارزیابی تلفیقی در چارچوب BSC نشان داد که تصفیه خانه پساب با امتیاز ۰.۷۴ و واحد الفین با امتیاز ۰.۷۲ بالاترین عملکرد را دارند و فلر مرکزی با امتیاز ۰.۳۶ پایین ترین عملکرد را ثبت کرده است. تحلیل شکاف عملکردی نشان داد که بیشترین فاصله از وضعیت مطلوب در شاخص های شدت مصرف انرژی، انتشار CO۲ و فلرینگ مشاهده می شود. بر این اساس پیشنهاد می شود اقدامات مدیریتی مجتمع بر بهبود کارایی انرژی، کاهش انتشارهای فرآیندی و ارتقای سیستم های جمع آوری و کنترل گازهای فلر متمرکز شود. نتایج پژوهش نشان می دهد چارچوب تلفیقی AHP-TOPSIS-BSC می تواند ابزار موثری برای ارزیابی کمی و راهبردی عملکرد زیست محیطی و پشتیبانی از تصمیم گیری مدیریتی در صنایع پتروشیمی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

کارت امتیازی متوازن (BSC) ، تحلیل سلسله مراتبی ، AHP ، ارزیابی عملکرد زیست محیطی ، صنایع ، پتروشیمی ، انتشار دی اکسید کربن