شناسایی و بررسی پیامدهای زیست محیطی فرایند تولید محصولات لبنی با روش چک لیست مطالعه موردی کارخانه لبنیات (کاله)

با توجه به افزایش تولید و مصرف محصولات لبنی و نقش قابل توجه صنایع لبنی در مصرف منابع طبیعی و تولید آلاینده های زیست محیطی شناسایی و مدیریت پیامدهای زیست محیطی این صنایع از اهمیت زیادی برخوردار است. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و بررسی پیامدهای زیست محیطی فرایند تولید محصولات لبنی در کارخانه لبنیات کاله واقع در شهر آمل استان مازندران با استفاده از روش چک لیست انجام شد. در این تحقیق ابتدا فعالیت های اصلی و فرعی مرتبط با فرآیند تولید محصولات لبنی شامل دریافت و ذخیره سازی شیر خام، استانداردسازی، پاستوریزاسیون، تولید فرآورده ها، شست وشوی تجهیزات، تولید انرژی در دیگ بخار و بسته بندی محصولات مورد بررسی قرار گرفت سپس با بهره گیری از روش چک لیست جنبه ها و پیامدهای زیست محیطی هر یک از این فعالیت ها در ارتباط با مولفه های مختلف محیط زیست شامل آب، هوا، خاک و پسماند شناسایی شد به منظور تعیین میزان اهمیت پیامدهای شناسایی شده چهار شاخص شدت اثر، گستره اثر، احتمال وقوع و مدت اثر در نظر گرفته شد و بر اساس آنها امتیازدهی صورت گرفت. نتایج ارزیابی نشان داد که عملیات شست وشوی تجهیزات در محل (CIP) با امتیاز ۱۷ از بیشترین اهمیت زیست محیطی برخوردار بوده و مهم ترین منبع تولید فاضلاب صنعتی با بار آلی و شیمیایی بالا در کارخانه محسوب می شود. همچنین فرآیند تولید برخی محصولات لبنی به ویژه تولید پنیر به دلیل تولید آب پنیر و افزایش بار آلودگی پساب، و نیز فعالیت دیگ بخار به دلیل انتشار گازهای آلاینده ای نظیر دی اکسیدکربن، اکسیدهای گوگرد و اکسیدهای نیتروژن در زمره پیامدهای با اهمیت زیاد قرار گرفتند در مقابل فعالیت هایی مانند دریافت شیر خام، ذخیره سازی و استانداردسازی شیر کمترین اهمیت زیست محیطی را نشان دادند. نتایج کلی پژوهش نشان داد که مهم ترین چالش های زیست محیطی کارخانه شامل مصرف بالای آب، تولید پساب با بار آلی زیاد، انتشار آلاینده های هوا و تولید پسماندهای بسته بندی پلاستیکی است. همچنین نتایج بیانگر آن بود که روش چک لیست ابزاری ساده، کاربردی و نظام مند برای شناسایی و ارزیابی پیامدهای زیست محیطی در صنایع لبنی محسوب می شود و می تواند در برنامه ریزی های مدیریتی و کاهش اثرات زیست محیطی این صنایع مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

پیامدهای زیست محیطی ، صنایع لبنی ، روش چک لیست ، فاضلاب صنعتی ، پسماند