رتبه بندی عوامل موثر بر بروز آتش سوزی در محیط های صنعتی با استفاده از تکنیک TOPSIS (مطالعه موردی مجتمع پتروشیمی عسلویه)

آتش سوزی در صنایع پتروشیمی یکی از مخرب ترین و پرتکرارترین حوادث صنعتی به شمار می رود که به دلیل ماهیت مواد هیدروکربنی، تراکم تجهیزات فرایندی و شرایط عملیاتی پرخطر می تواند منجر به خسارات گسترده انسانی، اقتصادی و زیست محیطی شود. بررسی دقیق عوامل موثر بر بروز این حوادث به ویژه در مجتمع های بزرگ و حساس مانند منطقه پتروشیمی عسلویه ضرورتی اساسی برای ارتقای ایمنی و کاهش ریسک های عملیاتی است. با وجود مطالعات متعدد در حوزه ارزیابی ریسک، همچنان نیاز به رویکردهایی وجود دارد که بتوانند عوامل خطر را به صورت کمی، قابل مقایسه و اولویت دار تحلیل کنند. نوآوری این پژوهش در ترکیب رویکرد ارزیابی ریسک با یک مدل تصمیم گیری چندمعیاره دقیق (TOPSIS) و تمرکز بر عوامل فنی - عملیاتی در صنایع پتروشیمی است که امکان رتبه بندی ساختاریافته و علمی عوامل خطر را فراهم می کند. در این پژوهش پنج معیار کلیدی شامل شدت (۰.۳۰)، احتمال (۰.۲۵)، قابلیت شناسایی (۰.۲۰)، تصاعد (۰.۱۵) و تاب آوری (۰.۱۰) به عنوان معیارهای ارزیابی انتخاب شد و ۱۵ عامل بالقوه خطر مورد سنجش قرار گرفتند. پس از نرمال سازی داده ها، تشکیل ماتریس وزن دار، تعیین ایده آل های مثبت و منفی و محاسبه ضرایب نزدیکی نسبی، نتایج نشان داد که خرابی سیستم کشف و اعلام حریق و گاز FG با Ci=۰.۶۹ در رتبه نخست قرار دارد. به دنبال آن نشت مواد هیدروکربنی از فلنج ها با Ci=۰.۶۲ و رسوب گذاری در PSVها با Ci=۰.۶۰ رتبه های دوم و سوم را به خود اختصاص دادند. کمترین مقدار نزدیکی نسبی مربوط به افزایش دمای یاتاقان پمپ ها و نقص در ایزولاسیون مکانیکی با حدود ۰.۴۶ بود. تحلیل کیفی نتایج نشان داد که بیشترین عوامل بحرانی با نگهداری تجهیزات، عملکرد سیستم های ایمنی و کیفیت عملیات اپراتوری مرتبط اند. پیشنهادات پژوهش بر تقویت برنامه های تعمیرات پیشگیرانه، اجرای تست های دوره ای F&G، کنترل پیشرفته نشت فلنج ها، مدیریت رسوب در PSVها، ارتقای فرهنگ ایمنی و استفاده از پایش هوشمند خوردگی متمرکز است. اجرای این اقدامات می تواند به کاهش چشمگیر احتمال بروز آتش سوزی و افزایش تاب آوری سیستم های ایمنی در صنایع پتروشیمی منجر شود.

کلیدواژه ها:

ارزیابی ریسک ، آتش سوزی ، صنعتی ، TOPSIS ، پتروشیمی عسلویه ، عوامل خطر