نظریه بازآفرینی راهبردی کویرهای ایران: (SDRT) چارچوبی داده محور برای تخصیص کاربری چند منظوره، ارتقای تاب آوری سرزمین و بهره برداری پایدار

با توجه به آنکه حدود ۵۵ درصد از مساحت جمهوری اسلامی ایران معادل ۹۰۷,۲۹۳ کیلومتر مربع را کویرها و مناطق خشک و نیمه خشک تشکیل می دهند و ۶۸ درصد از کشور دارای حساسیت بالا تا بسیار بالا نسبت به بیابان زدایی است ضرورت تدوین چارچوب نظری و عملیاتی یکپارچه برای مدیریت راهبردی این پهنه ها انکارناپذیر می نماید. این پژوهش با هدف پرکردن خلا موجود در ادبیات علمی بین المللی و ملی، نظریه بازآفرینی راهبردی کویرهای ایران (Strategic Desert Reconstruction Theory - SDRT) را ارائه می دهد. SDRT چارچوبی داده محور، چندبعدی و یکپارچه است که بر پایه سه رکن اصلی تخصیص بهینه کاربری چندمنظوره، ارتقای تاب آوری سرزمین و بهره برداری پایدار از منابع اکوسیستمی استوار شده است. داده های پایه نشان می دهند که هم اکنون حدود ۳۲.۵ میلیون هکتار از اراضی ایران دچار بیابان زدگی شده و ۱۰۰ میلیون هکتار تحت تهدید قرار دارد. نرخ فرسایش خاک در ایران با ۱۶.۵ تن بر هکتار در سال هفت برابر میانگین جهانی (۲.۲ تن بر هکتار) است. در مقابل، پتانسیل انرژی خورشیدی ایران با ۳۰۰ روز آفتابی و تابش متوسط ۲,۲۰۰ کیلووات ساعت بر متر مربع بالغ بر ۱۴.۷ تراوات برق برآورد شده است. نظریه SDRT با بهره گیری از الگوریتم های یادگیری ماشین، سنجش از دور و سیستم های اطلاعات جغرافیایی (GIS)، مدلی یکپارچه برای تخصیص بهینه کاربری های چندگانه ارائه می دهد. ارزش خدمات اکوسیستمی در مناطق نمونه ایران نشان دهنده پتانسیل بالای اقتصادی بازآفرینی است. نوآوری اصلی این نظریه در تلفیق مقیاس پذیرانه ماکرو-میزو-خرد، تاکید بر دانش بومی محلی و ایجاد مکانیسم های بازخورد پویا نهفته است.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی راهبردی ، کویر ، تخصیص کاربری چند منظوره ، تاب آوری سرزمین ، بهره برداری پایدار ، انرژی تجدیدپذیر ، خدمات اکوسیستمی ، بیابان زدایی خنثی