بررسی اثرات گردشگری طبیعت بر رفتار گونه های حساس حیات وحش در ذخیره گاه زیست کره ارسباران

ذخیره گاه زیست کره ارسباران یکی از ارزشمندترین مناطق حفاظت شده ایران از نظر تنوع زیستی و زیستگاه گونه های شاخص حیات وحش از جمله سیاه خروس قفقازی، شوکا، خرس قهوه ای، مارال و پلنگ ایرانی است. در سال های اخیر گردشگری طبیعت به عنوان یکی از اجزای مهم صنعت گردشگری رشد قابل توجهی داشته است اما همزمان با این، رشد نگرانی هایی درباره پیامدهای آن بر گونه های حساس و زیستگاه های طبیعی مطرح شده است. مطالعات نشان داده اند که حضور انسان در مناطق طبیعی می تواند منجر به اختلال در رفتار طبیعی حیوانات، تغییر الگوهای فعالیت، استرس فیزیولوژیک، کاهش موفقیت تولیدمثلی و تخریب زیستگاه ها شود، به ویژه زمانی که بازدید گردشگران در دوره های حساس چرخه زندگی گونه ها مانند فصل جفت گیری افزایش می یابد. این اختلالات رفتاری ممکن است شامل افزایش فاصله فرار، کاهش زمان تغذیه، تغییر الگوی زمانی فعالیت و حتی ایجاد وابستگی به غذاهای مصنوعی شود. اگرچه گردشگری ممکن است مزایایی همچون تامین منابع مالی برای حفاظت و افزایش آگاهی محیط زیستی داشته باشد، اثرات منفی آن بر گونه های حساس نیازمند مدیریت دقیق و اجرای راهکارهای کاهش اثرات است. این پژوهش با هدف بررسی اثرات گردشگری طبیعت بر رفتار و پراکنش گونه های حساس در منطقه حفاظت شده ارسباران و دیزمار انجام شده است. در این مطالعه از داده های سرشماری جانوران، تصاویر دوربین های تله ای، مشاهدات میدانی، نشانه های حضور گونه ها و همچنین ارزیابی نقشه های حضور گردشگران در مسیرهای پرتردد منطقه استفاده شده است. نتایج نشان می دهد که زیستگاه گونه های حساس در سال های اخیر در برخی مناطق حذف شده و پراکنش گونه ها لکه ای شده است. گونه ها در مناطق پرتردد حضور کمتری داشته و الگوی فعالیت آنها به سمت ساعات شبانه تغییر می کند همچنین افزایش مزاحمت انسانی در فصل زادآوری اثرات منفی بر موفقیت تولیدمثل گونه هایی مانند شوکا و خرس قهوه ای داشته است. یافته های این پژوهش می تواند مبنایی برای تعیین ظرفیت برد گردشگری، برنامه ریزی و مدیریت اکوتوریسم پایدار و حفاظت موثرتر از زیستگاه های حساس ارسباران باشد.

کلیدواژه ها:

گردشگری طبیعت ، حیات وحش ، ارسباران ، مناطق حفاظت شده ، مدیریت پایدار