نقش سیستم های دفاعی آنتی اکسیدانی در تحمل تنش های محیطی در گیاهان باغی

گیاهان باغی در طول چرخه رشد خود با تنش های محیطی متعددی از جمله خشکی، شوری و آلودگی به فلزات سنگین مواجه می شوند که می توانند به طور قابل توجهی رشد، عملکرد و کیفیت محصولات را تحت تاثیر قرار دهند. یکی از مهم ترین پیامدهای این تنش ها در گیاهان افزایش تولید گونه های فعال اکسیژن است که در صورت تجمع بیش از حد موجب بروز تنش اکسیداتیو و آسیب به ساختارهای سلولی می شود. برای مقابله با این شرایط گیاهان دارای سیستم دفاعی پیچیده ای شامل ترکیبات آنتی اکسیدانی آنزیمی و غیر آنزیمی هستند که نقش مهمی در خنثی سازی گونه های فعال اکسیژن و حفظ تعادل اکسیداسیون و احیا در سلول ها ایفا می کنند. در میان اجزای مختلف سیستم آنتی اکسیدانی آنزیم هایی مانند سوپراکسید دیسموتاز، کاتالاز و پراکسیداز از مهم ترین عوامل دفاعی در برابر تنش های اکسیداتیو محسوب می شوند. این آنزیم ها با تبدیل و تجزیه گونه های فعال اکسیژن از تجمع این ترکیبات مضر در سلول های گیاهی جلوگیری کرده و از تخریب لیپیدهای غشایی، پروتئین ها و اسیدهای نوکلئیک جلوگیری می کنند. افزایش فعالیت این آنزیم ها یکی از مهم ترین مکانیزم های فیزیولوژیکی گیاهان در پاسخ به شرایط تنش زا به شمار می رود. مطالعات مختلف نشان داده اند که در شرایط تنش های محیطی فعالیت سیستم آنتی اکسیدانی در بسیاری از گیاهان باغی افزایش می یابد و این افزایش نقش مهمی در کاهش اثرات مخرب تنش ها دارد. تقویت سیستم دفاعی آنتی اکسیدانی می تواند موجب حفظ یکپارچگی غشاهای سلولی، بهبود فرآیندهای فیزیولوژیکی و در نهایت افزایش مقاومت گیاهان در برابر شرایط نامساعد محیطی شود. هدف از این مقاله مروری بررسی نقش سیستم های دفاعی آنتی اکسیدانی در افزایش تحمل گیاهان باغی به تنش های محیطی به ویژه تنش های خشکی، شوری و فلزات سنگین و تبیین مکانیزم های فیزیولوژیکی مرتبط با این پاسخ ها است.

کلیدواژه ها:

سیستم آنتی اکسیدانی ، گیاهان باغی ، تنش های غیر زیستی ، سوپراکسید دیسموتاز ، کاتالاز