تدوین الگوی بهینه نگهداری و آبیاری فضای سبز شهری با توجه به تغییرات اقلیمی

در دهه های اخیر تغییرات اقلیمی و نوسانات دمایی گسترده سبب بروز بحران های متعدد در نظام های زیست محیطی شهرها گردیده است. از جمله مهم ترین حوزه های تاثیرپذیر از این تغییرات فضای سبز شهری است که نقش بی بدیلی در زیست پذیری، سلامت روانی شهروندان و تعدیل شرایط اقلیمی ایفا می کند. در بسیاری از کلان شهرهای ایران نظام های سنتی نگهداری و آبیاری فضای سبز دیگر پاسخگوی نیازهای نوین اقلیمی و محدودیت های منابع آب نیستند. اتلاف بخش قابل توجهی از آب در سیستم های غیرهوشمند، فرسایش خاک، کاهش پوشش گیاهی و افزایش هزینه های نگهداری نشان دهنده ضرورت بازنگری در مدل های مدیریتی است. بر این اساس هدف اصلی پژوهش تدوین الگوی بهینه نگهداری و آبیاری فضای سبز شهری با در نظر گرفتن تغییرات اقلیمی و ارتقای بهره وری منابع است. اهداف فرعی شامل (۱) تحلیل وضعیت موجود نگهداری فضای سبز شهری، (۲) شناسایی و بررسی عوامل اقلیمی موثر، (۳) مقایسه و ارزیابی فناوری های نوین آبیاری هوشمند اقلیم محور و (۴) طراحی مدل نهایی تلفیقی بر پایه مدیریت پایدار می باشند. روش تحقیق به صورت توصیفی-تحلیلی اجرا شد. داده ها از طریق بررسی میدانی، تحلیل آمارهای آب و اقلیم و مطالعات کتابخانه ای گردآوری شدند. شاخص های اصلی ارزیابی شامل میزان تبخیر و تعرق (ET)، سطح پایداری پوشش گیاهی، بهره وری مصرف آب و هزینه های نگهداری بود. داده های به دست آمده با نرم افزارهای GIS و Excel تجزیه و تحلیل شدند تا همبستگی میان شرایط اقلیمی و کارایی سیستم های آبیاری تعیین گردد. یافته ها نشان داد که مدل پیشنهادی باید متکی بر چهار محور کلیدی باشد: (۱) برنامه ریزی اقلیم بنیاد مبتنی بر داده های پویا و بهنگام تبخیر و تعرق، (۲) انتخاب گونه های بومی مقاوم به خشکی و تغییرات حرارتی، (۳) بهینه سازی سامانه های آبیاری از طریق ترکیب فناوری های هوشمند (IOT)، حسگرهای رطوبت، آبیاری زیرسطحی و مه پاش های دقیق و (۴) ایجاد نظام مدیریتی هوشمند با ساختار نظارت چندسطحی و پایش داده محور. نتایج کاربردی نشان داد که اجرای الگوی طراحی شده منجر به کاهش ۳۵ تا ۴۰ درصدی مصرف آب، افزایش ۲۵ درصدی پایداری پوشش گیاهی و کاهش ۳۰ درصدی هزینه های نگهداری در مقایسه با روش های سنتی گردیده است. این یافته ها حاکی از آن است که رویکرد تلفیقی مبتنی بر اقلیم و فناوری ضمن حفظ زیبایی و کارکرد زیست محیطی فضای سبز می تواند پایه ای علمی برای ایجاد شهرهای تاب آور با بهره وری بالا و مصرف بهینه منابع محسوب شود. بنابراین بومی سازی این مدل با ویژگی های اقلیمی مناطق مختلف کشور گامی بنیادین در جهت تحقق مدیریت پایدار شهری و مقابله با آثار تغییر اقلیم به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

فضای سبز شهری ، تغییر اقلیم ، آبیاری هوشمند ، بهره وری منابع آب ، مدیریت پایدار