تخریب ژئوشیمیایی خاک زراعی در اثر استخراج آهن پلاسری کاهش شدید عناصر کمیاب و پیامدهای تغذیه ای برای کشتهای استراتژیک

استخراج معادن پلاسری ممکن است باعث حذف انتخابی ذرات حامل عناصر کمیاب از خاک شود و بر حاصلخیزی بلندمدت آن تاثیر منفی بگذارد. این پژوهش تاثیر جداسازی آهن پلاسری بر ترکیب ژئوشیمیایی خاک را در منطقه بکلیک تفرش بررسی کرد. نمونه های خاک از دو عمق (۰-۳۰ و ۳۰-۶۰ سانتی متر) قبل و پس از عملیات معدنی جمع آوری و پارامترهای شیمیایی شامل عناصر کمیاب (آهن، مس، روی، منگنز)، عناصر پرمصرف (فسفر، پتاسیم)، pH و هدایت الکتریکی (EC) تحلیل شدند. نتایج نشان داد فرآیند جداسازی منجر به کاهش شدید آهن قابل استخراج (از ۱۲۸ به ۳.۲ mg/kg در لایه سطحی)، مس (از ۲.۱ به ۰.۸۵ mg/kg)، روی (از ۱۹ به ۱ mg/kg) و منگنز (از ۸.۵ به ۴.۰۰ mg/kg) گردید. pH خاک نیز در لایه سطحی از ۷.۸ به ۷.۵ کاهش یافت (p<۰.۰۵). در مقابل شوری (EC) و نیتروژن کل تغییر معنی داری نشان ندادند که نشان دهنده حذف انتخابی ذرات مگنتیت دار است. تحلیل ریسک تغذیه ای بر اساس استانداردهای کشاورزی ایران حاکی از کمبود بحرانی عناصر ریزمغذی برای کشت های غلات است. یافته ها بر ضرورت اصلاح خاک پس از معدن کاری، کوددهی عناصر کمیاب، استفاده از کودهای آلی غنی شده تاکید دارند تا از تخریب بلندمدت حاصلخیزی خاک جلوگیری شود.

کلیدواژه ها:

عناصر کمیاب ، آهن پلاسری ، تخریب ژئوشیمیایی ، کمبود ریز مغذی ، اصلاح خاک ، معدن کاری ، حاصلخیزی خاک