پیامدهای اکولوژیکی گسترش شانه دار مهاجم Mnemiopsis leidyi در دریای کاسپین

ورود گونه های غیربومی به اکوسیستم های آبی بسته و نیمه بسته از مهم ترین عوامل تغییرات ساختاری و عملکردی در شبکه های غذایی به شمار می رود. شانه دار Mnemiopsis leidyi، گونه ای بومی سواحل غربی اقیانوس اطلس، در دهه های اخیر به عنوان یکی از شاخص ترین مهاجمان زیستی در پهنه های آبی اوراسیا شناخته شده است. این گونه احتمالا از طریق آب توازن کشتی ها به دریای سیاه و متعاقب آن به دریای کاسپین وارد شده و در مدت کوتاهی در بخش های وسیعی از این دریا گسترش یافته است. بررسی های منتشرشده نشان می دهد که این شانه دار با تغذیه گسترده از زئوپلانکتون، تخم و لارو آبزیان، توانسته است فشار قابل توجهی بر سطوح پایین زنجیره غذایی وارد کند. کاهش زی توده زئوپلانکتون در پی استقرار M. leidyi، احتمالا با افت منابع غذایی ماهیان پلانکتون خوار به ویژه کیلکاها (Clupeonella spp.) همراه بوده و در کاهش ذخایر آن ها نقش داشته است. با توجه به اهمیت کیلکا در اکوسیستم و شیلات دریای کاسپین، بررسی روند تهاجم این گونه و آثار آن از دیدگاه بوم شناسی کاربردی ضروری است. مقاله حاضر با رویکردی مروری، ویژگی های زیستی M. leidyi، مسیر ورود و گسترش آن در دریای کاسپین، اثرات آن بر زئوپلانکتون و جمعیت کیلکا، و نیز مهم ترین راهبردهای مدیریتی و پایشی را بررسی می کند. نتایج منابع موجود نشان می دهد که تهاجم این شانه دار احتمالا یکی از عوامل اصلی اختلال در ترازهای میانی زنجیره غذایی دریای کاسپین بوده و مدیریت آن نیازمند پایش منطقه ای، کنترل آب توازن و همکاری بین المللی است.

کلیدواژه ها:

Mnemiopsis leidyi ، دریای کاسپین ، گونه مهاجم ، تهاجم زیستی ، زنجیره غذایی