اثرات دوگانه تنش شوری بر رشد مورفولوژیکی و تعادل کاتیونی در گندم وحشی (Triticum boeoticum)

تنش شوری یکی از مهم ترین عوامل محدودکننده رشد و عملکرد گیاهان زراعی است و گونه های وحشی گندم مانند Triticum boeoticum، به عنوان منابع ژنتیکی بالقوه برای بهبود مقاومت به شوری اهمیت ویژه ای دارند. این مطالعه با هدف بررسی اثرات تنش شوری ۱۵۰ میلی مولار NaCl بر صفات مورفولوژیکی شامل طول ساقه هوایی، وزن تر و خشک ساقه و تعادل یونی شامل غلظت Na⁺، K⁺ و نسبت K⁺/Na⁺ در گندم وحشی انجام شد. گیاهان تا مرحله سه برگی در گلخانه با استفاده از محلول هوگلند پرورش یافتند و سپس به مدت سه هفته تحت تنش شوری قرار گرفتند. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که تنش شوری اثر معنادار (P < ۰.۰۵) بر وزن تر ساقه، افزایش غلظت Na⁺ و کاهش نسبت K⁺/Na⁺ داشت. این تغییرات بیانگر اختلال در تخصیص مواد فتوسنتزی، تجمع سدیم و اختلال در تعادل یونی است که از شاخص های کلاسیک حساسیت به شوری محسوب می شوند. در مقابل، طول ساقه هوایی افزایش غیرمعناداری نشان داد و وزن خشک ساقه و غلظت K⁺ کاهش غیرمعنادار داشتند. افزایش طول ساقه، هرچند غیرمعنادار، می تواند مکانیسمی سازگاری باشد که با افزایش حجم ساقه و کاهش تعرق، به حفظ آب داخلی گیاه کمک می کند. این پاسخ با اکثر مطالعات روی گندم زراعی متفاوت است، جایی که معمولا کاهش طول ساقه تحت شوری گزارش شده است، اما مشابه پاسخ اولیه ژنوتیپ های مقاوم گندم است که در سطوح پایین شوری افزایش طول مشاهده می شود. مقایسه یافته های این مطالعه با تحقیقات اخیر (۲۰۲۱–۲۰۲۵) روی گندم زراعی نشان می دهد که کاهش وزن تر و خشک ساقه، افزایش Na⁺ و کاهش نسبت K⁺/Na⁺ در هر دو نوع وحشی و زراعی یک الگوی مشترک است، اما افزایش طول ساقه در T. boeoticum ویژگی منحصربه فردی است که ممکن است ناشی از ژنوم ساده تر گونه های وحشی و توانایی پاسخ سریع تر به تنش باشد. حفظ نسبی پتاسیم و طول ساقه حتی در شرایط شوری نشان دهنده ظرفیت ذاتی این گونه در مدیریت تعادل یونی و سازگاری مورفولوژیکی است. این یافته ها بر پتانسیل بالای T. boeoticum به عنوان یک منبع ژنتیکی ارزشمند برای بهبود مقاومت به شوری تاکید دارند. ویژگی های طبیعی این گونه، از جمله توانایی حفظ آب و تعادل یونی، می تواند مبنای اصلاح ژنتیکی گندم زراعی برای توسعه ارقام مقاوم و پایدارتر در برابر گسترش خاک های شور و کمبود آب شیرین فراهم کند. در نتیجه، این مطالعه علاوه بر ارائه بینش علمی درباره پاسخ های گیاهان وحشی به شوری، پایه ای عملی برای برنامه های اصلاحی مقاوم به تنش فراهم می سازد و راه را برای مقابله با چالش های تغییر اقلیم هموار می کند.

کلیدواژه ها:

تنش شوری ، صفات مورفولوژیکی ، تعادل یونی ، مکانیسم سازگاری ، اصلاح ژنتیک