بررسی ارتباط واکسیناسیون کرونا با شروع دیابت نوع ۱ در کودکان: نقش شاخص های ایمنی و عوامل ژنتیکی (HLA)

مقدمه و هدف: دیابت نوع ۱ (T۱DM) یک بیماری خودایمنی چندعاملی است که از تخریب انتخابی سلول های بتای پانکراس توسط لنفوسیت های T ناشی می شود. در پی پاندمی کووید-۱۹ و متعاقب آن واکسیناسیون گسترده، گزارش های پراکنده ای از شروع ناگهانی دیابت نوع ۱ در کودکان منتشر شد. مطالعه حاضر با هدف ارزیابی دقیق ارتباط زمانی، مولکولی و ژنتیکی بین واکسیناسیون کرونا و شروع علائم بالینی دیابت نوع ۱ در کودکان با تکیه بر شاخص های ایمنی و ژنوتیپ های سیستم سازگاری بافتی (𝐻𝐿𝐴) انجام شد. روش کار: در این مطالعه مقطعی-تحلیلی و آینده نگر، تعداد ۳۱۰ کودک (۱۸۰ بیمار در گروه واکسینه شده و ۱۳۰ بیمار در گروه کنترل) در بازه سنی ۵ تا ۱۶ سال وارد مطالعه شدند. داده ها بر اساس پرسشنامه ای استاندارد حاوی ۳۱ متغیر بالینی و آزمایشگاهی جمع آوری گردید. ارزیابی آزمایشگاهی شامل سنجش گلوکز ناشتا، 𝐻𝑏𝐴۱𝑐، 𝐶−𝑝𝑒𝑝𝑡𝑖𝑑𝑒، حضور آنتی بادی های خودایمنی (𝐴𝑛𝑡𝑖−𝐺𝐴𝐷، 𝐼𝐴−۲، 𝑍𝑛𝑇۸)، سطوح سایتوکاین های التهابی (𝐼𝐿−۶، 𝑇𝑁𝐹−𝛼، 𝐼𝐹𝑁−𝛾) و تعیین ژنوتیپ های 𝐻𝐿𝐴−𝐷𝑅۳/𝐷𝑅۴ به روش PCR-SSP انجام گرفت. داده ها با آزمون های تی تست مستقل، آنوا، کای اسکوئر و مدل رگرسیون لجستیک چندگانه تحلیل شدند. یافته ها: بروز علائم اولیه دیابت نوع ۱ در بیماران واکسینه شده (به ویژه واکسن های مبتنی بر فناوری mRNA) در مقایسه با گروه کنترل، تفاوت معنادار آماری ایجاد نکرد (𝑃=۰.۰۶). با این حال، در کودکانی که علائم آن ها ظرف ۴ هفته پس از تزریق دوز دوم یا سوم واکسن بروز کرده بود، سطح سایتوکاین های پیش التهابی (𝐼𝐿−۶, 𝑇𝑁𝐹−𝛼, 𝐼𝐹𝑁−𝛾) و همچنین عیار آنتی بادی 𝐴𝑛𝑡𝑖−𝐺𝐴𝐷 به طور معنی داری بالاتر از گروه واکسینه نشده بود (𝑃<۰.۰۰۱). وجود آلل های پرخطر 𝐻𝐿𝐴−𝐷𝑅۳ و/یا 𝐻𝐿𝐴−𝐷𝑅۴ در بیماران واکسینه شده با کاهش شدیدتر سطح 𝐶−𝑝𝑒𝑝𝑡𝑖𝑑𝑒 سرمی (𝑀𝑒𝑎𝑛:۰.۲۱±۰.۰۷ 𝑛𝑔/𝑚𝐿) و افزایش نیاز روزانه به انسولین همراه بود (𝑃<۰.۰۰۱). مدل رگرسیون لجستیک نشان داد که ژنوتیپ پرخطر HLA قوی ترین پیش بینی کننده مستقل بروز دیابت است (Adjusted OR = ۴.۶۵, ۹۵% CI: ۲.۸۵–۷.۵۸, 𝑃<۰.۰۰۱). نتیجه گیری: واکسیناسیون کرونا به عنوان یک علت مستقیم و مستقل برای بروز دیابت نوع ۱ شناخته نمی شود. با این حال، در کودکان دارای استعداد ژنتیکی قوی (𝐻𝐿𝐴−𝐷𝑅۳/𝐷𝑅۴)، پاسخ ایمنی حاد ناشی از واکسن و تحریک سایتوکاین های التهابی می تواند به عنوان یک محرک محیطی تسریع کننده عمل کرده و فاز پیش بالینی خودایمنی پانکراس را به فاز بالینی و تخریب شدید سلول های بتا سوق دهد.

کلیدواژه ها:

دیابت نوع ۱ ، واکسیناسیون کرونا ، سیستم HLA-DR۳/DR۴ ، سایتوکاین های التهابی ، میمیکری مولکولی ، کودکان