بررسی اثر دماهای بالا و حضور کلر باقی مانده بر فراوانی انتقال افقی ژن های مقاومت آنتی بیوتیکی در باکتری های بالینی و محیطی جنوب ایران و ارتباط آن با الگوهای مقاومت منطقه ای

زمینه و هدف: انتقال افقی ژن های مقاومت آنتی بیوتیکی یکی از مهم ترین عوامل گسترش مقاومت چنددارویی در محیط های بالینی، فاضلابی و آبی است. سامانه های آب و فاضلاب جنوب ایران به دلیل دمای محیطی بالا، افزایش بار میکروبی، مصرف قابل توجه آنتی بیوتیک ها، فعالیت بیمارستانی و ارتباط با آب های ساحلی، ممکن است شرایط مناسبی برای پایداری و تبادل ژن های مقاومت فراهم کنند. از سوی دیگر، کلرزنی اگرچه برای غیرفعال سازی باکتری ها ضروری است، در شرایط زیرکشنده می تواند با افزایش استرس اکسیداتیو، نفوذپذیری غشا و آزادسازی DNA، انتقال افقی ژن ها را تسهیل کند. هدف این مطالعه، مرور و تحلیل شواهد مربوط به اثر دمای بالا و کلر باقی مانده بر انتقال افقی ژن های مقاومت آنتی بیوتیکی و بررسی ارتباط احتمالی آن با الگوهای مقاومت در جنوب ایران بود. روش کار: این مطالعه به صورت مرور روایتی–تحلیلی انجام شد. مقالات منتشرشده درباره کلرزنی، دمای بالا، کونژوگاسیون، ترانسفورماسیون طبیعی، ژن های مقاومت آنتی بیوتیکی، فاضلاب بیمارستانی و محیط های آبی ایران بررسی شدند. شواهد آزمایشگاهی بین المللی با داده های موجود درباره مقاومت آنتی بیوتیکی در فاضلاب ها و محیط های ساحلی ایران مقایسه شد. به دلیل ناهمگونی روش ها، جمعیت های میکروبی، غلظت کلر و شاخص های گزارش شده، فراتحلیل آماری انجام نشد. یافته ها: شواهد موجود نشان می دهد که اثر کلر بر انتقال افقی ژن ها وابسته به دوز و زمان تماس است. غلظت های پایین یا زیرکشنده کلر می توانند با تحریک گونه های فعال اکسیژن، پاسخ SOS و افزایش نفوذپذیری سلولی، انتقال ژن ها را افزایش دهند؛ درحالی که دوزهای شدیدتر ممکن است سلول های دهنده و گیرنده، پلاسمید و ماشین انتقال را تخریب کنند. در یک مطالعه جدید، افزایش دما از ۱۷ به ۲۷، ۳۷ و ۴۲ درجه سانتی گراد در حضور کلر باقی مانده، فراوانی انتقال کونژوگاتیو ژن های مقاومت را به ترتیب تا ۲/۴۳، ۴/۸۰ و ۲/۸۲ برابر افزایش داد و بیشترین اثر در ۳۷ درجه سانتی گراد مشاهده شد. مطالعات دیگر نیز تحریک ترانسفورماسیون طبیعی پلاسمیدهای حامل ژن مقاومت پس از کلرزنی را گزارش کرده اند. در ایران، ژن هایی مانند blaCTX-M، blaSHV، vanA، mecA، tetA، sul۱، qnrS و intI۱ در مطالعات فاضلابی و بالینی شناسایی شده اند؛ بااین حال داده های مستقیم درباره اثر هم زمان دما و کلر بر انتقال افقی ژن ها در جنوب ایران بسیار محدود است. نتیجه گیری: دماهای بالا و مواجهه زیرکشنده با کلر می توانند به عنوان عوامل تقویت کننده انتقال افقی ژن های مقاومت عمل کنند، اما این اثر به نوع گندزدا، غلظت، زمان تماس، ماتریس آب، بیوفیلم، وضعیت فیزیولوژیک سلول و نوع سازوکار انتقال وابسته است. در جنوب ایران، پایش مقاومت نباید تنها بر شمارش باکتری های زنده متکی باشد، بلکه باید سنجش ژن های مقاومت، اینتگرون ها، پلاسمیدها، DNA خارج سلولی و آزمون های مستقیم انتقال را نیز شامل شود.

کلیدواژه ها:

مقاومت آنتی بیوتیکی ، انتقال افقی ژن ، کلر باقی مانده ، دمای بالا ، کونژوگاسیون ، ترانسفورماسیون طبیعی ، فاضلاب بیمارستانی ، جنوب ایران