تاثیر کارآمدی مربیگری بر خودکارآمدی بازیکنان و انسجام تیمی در تیمهای لیگ برتر والیبال بانوان

مقدمه: امروزه با افزایش سرمایه گذاری و توجه در ورزش قهرمانی و حرفه ای بهبود عملکرد ورزشی بیش از پیش مورد توجه اقشار جامعه قرار گرفته است. عملکرد یک تیم در هر ورزشی ممکن است توسط عوامل زیادی از جمله کارایی جمعی، انسجام تیمی، شایستگی مربیگری، رقابت پذیری، خودکارآمدی ورزشکاران پیش بینی شود. انسجام به عنوان عاملی در ترکیب تیم ها نه تنها بر تیم های ورزشی، بلکه بر تیم ها در زمینه های مختلف دیگر به عنوان مثال تجارت، نظامی و روانشناسی تاثیر گذاشته است. خودکارآمدی به عنوان یکی از سازه های مهم و تاثیرگذار در موفقیت تیم ها که بیشترین تاثیر را بر عملکرد ورزشی دارد، به طور محسوسی در زمینه ورزش مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نظری و مختاری (۱۳۹۳) خودکارآمدی را توانایی بالقوه فرد در انجام یک عمل ویژه و مهمی در کنار آمدن با یک شرایط خاص و همچنین قضاوت های فرد در خصوص توانایی برای کسب پیروزی از عملکردهای خود می دانند. همچنین رابطه بین مربیان و ورزشکاران نقش مهم و پراهمیتی را در پیشرفت اجتماعی و ورزشی ورزشکاران بازی می کنند (حسینی و بحرالعلوم، ۱۳۹۴). مربیان در ایفای نقش مربیگری به دنبال به وجود آوردن شرایطی هستند که به وسیله آن ورزشکاران و قهرمانان نه تنها بیشترین شانس را برای پیروزی داشته باشند بلکه به پیروزی تیمی نیز برسند. از این رو مربی علاوه بر اینکه محیط و شرایط فیزیکی را در نظر می گیرد، همچنین باید محیط های روانی و اجتماعی را هم در نظر بگیرد بنابراین به طور جدی قابلیت ها و ویژگی های فنی مربیان در این امر اثرگذار است. از جمله این قابلیت ها که امکان دارد نقش تعیین کننده و موثری در رفتارهای مربیگری داشته باشد باورهای کارآمدی مربیان است (زاکارو و همکاران، ۲۰۰۱). هدف پژوهش حاضر بررسی رابطه کارآمدی مربیگری با خودکارآمدی بازیکنان و انسجام تیمی در تیم های لیگ برتر والیبال بانوان ایران بود. پژوهش حاضر بر اساس فرض توانایی بالقوه کارآمدی مربیگری در ارتباط با متغیرهای خودکارآمدی بازیکنان و انسجام تیمی صورت گرفته است تا پیش بینی انسجام گروهی را با استفاده از ابعاد کارآمدی مربیگری و خودکارآمدی بازیکنان امکان سنجی کند. روش تحقیق: روش پژوهش حاضر توصیفی-تحلیلی و از نوع همبستگی بوده است. جامعه آماری پژوهش حاضر ۱۴۰ نفر شامل بازیکنان ۸ تیم والیبال لیگ برتر و ۲ تیم والیبال دسته یک بانوان کشور در فصل ۱۴۰۱ بود. نمونه آماری پژوهش به دلیل محدودیت جامعه شامل تمامی ۱۴۰ نفر بازیکنان تیم های مذکور بود. گردآوری داده ها به وسیله سه پرسشنامه انجام شد: ۱- کارآمدی مربیگری میرز و همکاران (۲۰۰۵) که بر پایه مدل کارآمدی مربیگری ساخته و اعتباریابی شده است که دارای ۲۴ عبارت در چهار خرده مقیاس کارآمدی تکنیک (شش عبارت)، کارآمدی راهبرد بازی (هفت عبارت)، کارآمدی انگیزش (هفت عبارت) و کارآمدی شخصیت سازی (چهار عبارت) است. پاسخ های این مقیاس روی پیوستار ۱۰ درجه ای لیکرت از ۱۰ کاملا مطمئن هستم تا ۱ اصلا مطمئن نیستم درجه بندی می شود. ۲- مقیاس خودکارآمدی که توسط شرر و آدامز (۱۹۸۳) ساخته شده و دارای ۲۳ عبارت روی دو خرده مقیاس خودکارآمد عمومی (۱۷ عبارت) و خودکارآمدی اجتماعی (۶ عبارت) است. پاسخ های مقیاس روی پیوستار پنج کلمه ای لیکرت یک تا پنج درجه بندی می شود. پایایی پرسشنامه خودکارآمدی از طریق آلفای کرونباخ ضریب همسانی کل سوالات برابر ۰.۹۵ گزارش شده است. همچنین اعتبار و روایی پرسشنامه حاضر توسط منابع معتبر تایید و پایایی آن ۰.۸۶ و ۰.۹۰ گزارش شده است. ۳- پرسشنامه انسجام گروهی کارون و همکاران که متشکل از ۱۸ سوال و چهار خرده مقیاس با نام های کشش فرد به انسجام وظیفه ای، کشش فرد به گروه اجتماعی، یکپارچگی گروه وظیفه ای و یکپارچگی گروه اجتماعی است. پاسخ های این پرسشنامه روی پیوستار ۱۰ درجه ای لیکرت از کاملا مخالفم تا کاملا موافقم درجه بندی می شود. اعتبار پرسشنامه حاضر توسط کارون و همکاران مورد بررسی قرار گرفته و ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه ۰.۸۷ گزارش شده است. روش تحلیل داده ها شامل آمار توصیفی و استنباطی جهت آزمون فرضیه ها با استفاده از آزمون های ضریب همبستگی پیرسون بین متغیرها، مدل معادلات ساختاری جهت بررسی برازش مدل مفهومی، شبکه عصبی و تحلیل کوواریانس توسط نرم افزارهای SPSS ۲۴ و AMOS بود. یافته ها: نتایج آزمون معادلات ساختاری نشان دادند که کارآمدی مربیگری با ضریب بتای استاندارد ۰.۲۶ در سطح معنی داری (p<۰.۰۵) بر خودکارآمدی بازیکنان اثر دارد. همچنین خودکارآمدی بازیکنان با ضریب بتای استاندارد ۰.۳۱ بر انسجام تیمی بازیکنان تاثیر مستقیم و معنی دار (p<۰.۰۵) دارد و کارآیی مربیگری با ضریب بتای استاندارد ۰.۸۳ انسجام تیمی را پیش بینی می کند. مدل شبکه عصبی با دقت ۶۸ درصد مهم ترین پارامترهای تاثیرگذار بر انسجام تیمی را به ترتیب کشش اجتماعی، کارآمدی شخصیت سازی، کارآمدی انگیزشی، یکپارچگی گروه اجتماعی، یکپارچگی گروه وظیفه ای، کارآمدی راهبردی بازی، کشش وظیفه ای، کارآمدی تکنیک و خودکارآمدی بازیکنان نشان داد که مشابه آن در معادلات ساختاری مشاهده شد که کارآیی مربیگری نسبت به خودکارآمدی بازیکنان تاثیر بیشتری بر انسجام تیمی دارد. نتیجه گیری: یافته ها نشان دادند که خودکارآمدی مربیگری بر عملکرد ورزشکاران، خودکارآمدی (بازیکنان) و پاسخ های روانی-اجتماعی در قالب انسجام (تیمی) در تیم های والیبال زنان لیگ برتر ایران تاثیر داشت. نتیجه گیری می شود که یک مربی کارآمد به ورزشکاران اجازه می دهد اهداف روی توسعه مهارت های فردی خود تمرکز بیشتری داشته باشند؛ لذا تیم انسجام بیشتری پیدا می کند و می تواند عملکرد موثرتری داشته باشد. پیشنهاد می شود که مربیان مهارت ها، تکنیک ها و تاکتیک های لازم برای ایجاد روابط خوب با ورزشکاران و ارتقاء خودکارآمدی بازیکنان را آموزش ببینند و همچنین این تکنیک ها را به ورزشکاران آموزش دهند تا عملکرد تیم های والیبال زنان در سطح قهرمانی تیم ملی ایران در مسابقات جهانی ارتقاء پیدا کند.

کلیدواژه ها:

کارایی ، مربیگری ، خودکارآمدی ، انسجام تیمی ، والیبال ، لیگ برتر