مدل اخلاق محور مقابله با غوغاسالاری در سازمانهای ورزشی

در سالهای اخیر مسائل اخلاقی و رفتارهای انحرافی در حوزه ورزش به یکی از چالشهای مهم سازمانهای ورزشی در سطوح حرفه ای و مدیریتی تبدیل شده است پژوهشها نشان میدهد که پدیده هایی مانند خشونت، هواداری رفتارهای افراطی و کنشهای هیجانی غیر منطقی می توانند ساختارهای تصمیم گیری و فضای سازمانی ورزش را تحت تاثیر قرار دهند و به نوعی از غوغاسالاری در محیط های ورزشی منجر شوند (ویلیامز، ۲۰۲۲). مطالعات حوزه هواداری نیز نشان میدهد که پیوند میان تعصب، تبلیغ گری تیمی و هولیگانیسم میتواند زمینه بروز رفتارهای افراطی و غیر عقلانی را در ورزش تقویت کند (آیدین و آیدین، ۲۰۲۵). از سوی دیگر تحلیلهای تجربی در حوزه هولیگانیسم ورزشی نشان میدهد که نبود سازوکارهای کنترلی و ضعف در نظامهای فرهنگی و اخلاقی از عوامل مهم در گسترش این پدیده در سازمانها و محیطهای ورزشی است (جاسکو و همکاران، ۲۰۲۵). در سطح سازمانی نیز پژوهشها نشان داده اند که تقویت اخلاق حرفه ای، سلامت معنوی و ارزشهای اخلاقی در محیط کار میتواند به کاهش رفتارهای انحرافی کارکنان در سازمانهای ورزشی کمک کند و نقش مهمی در بهبود عملکرد و فضای سازمانی داشته باشد (سلیمی و همکاران ۲۰۲۴). با این حال در بسیاری از سازمانهای ورزشی چارچوب منسجمی برای مدیریت پدیده غوغاسالاری و رفتارهای هیجانی و غیر حرفه ای وجود ندارد و این موضوع میتواند بر کیفیت، حکمرانی، اعتماد ذی نفعان و کارایی سازمانی تاثیر منفی بگذارد. از اینرو، پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل اخلاق محور مقابله با غوغاسالاری در سازمانهای ورزشی انجام شد. روش شناسی این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل مضمون انجام شد. هدف از انتخاب این روش شناسایی مضامین اصلی مرتبط با پدیده غوغاسالاری و راهبردهای اخلاق محور مقابله با آن در سازمانهای ورزشی بود. جامعه پژوهش شامل مدیران سازمانهای ورزشی، اساتید مدیریت ورزشی، کارشناسان حوزه اخلاق در ورزش، مدیران باشگاهها و مسئولان کمیته های انضباطی بود. نمونه گیری به صورت هدفمند انجام شد و تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع ۲۴ نفر از خبرگان در مصاحبه های نیمه ساختار یافته شرکت کردند. داده ها پس از پیاده سازی کامل مصاحبه ها طی فرایند کدگذاری و تحلیل چند مرحله ای بررسی شد و مضامین، پایه سازمان دهنده و فراگیر استخراج گردید. یافته ها تحلیل داده ها نشان داد که مقابله با پدیده غوغاسالاری در سازمانهای ورزشی نیازمند یک الگوی اخلاق محور و چندسطحی است که بر تقویت ارزش های حرفه ای، سازوکارهای نظارتی و فرهنگ سازمانی مبتنی بر مسئولیت پذیری تاکید دارد. مضامین استخراج شده نشان داد که ریشه های غوغاسالاری در سازمانهای ورزشی اغلب به ضعف در نظام های اخلاق، حرفه ای نبود شفافیت در تصمیم گیری، فشارهای رسانه ای و هواداری و ساختارهای مدیریتی غیر حرفه ای باز میگردد. مشارکت کنندگان تاکید داشتند که در چنین شرایطی تصمیم ها بیشتر تحت تاثیر هیجانات، فشار افکار عمومی یا منافع کوتاه مدت اتخاذ میشود و معیارهای اخلاقی و حرفه ای در حاشیه قرار میگیرد. در سطح سازمانی یافته ها نشان داد که ضعف در فرهنگ سازمانی، نبود نظام های اخلاقی مدون، فقدان آموزش های اخلاق حرفه ای و نبود سازوکارهای پاسخ گویی زمینه شکل گیری رفتارهای غوغاسالارانه را فراهم میکند. در مقابل سازمان هایی که از نظام ارزش محور، شفافیت مدیریتی و سازوکارهای نظارتی برخوردار بودند توانسته اند تا حد زیادی از بروز چنین رفتارهایی جلوگیری کنند. همچنین نقش رهبری اخلاق مدار به عنوان یکی از عوامل کلیدی در کاهش تنش های سازمانی و هدایت تصمیم ها به سمت معیارهای حرفه ای مورد تاکید قرار گرفت. اساس مضامین استخراج شده راهبردهای اخلاق محور مقابله با غوغاسالاری شامل استقرار منشور اخلاق حرفه ای، تقویت نظام پاسخ گویی و شفافیت، آموزش اخلاق سازمانی به مدیران و کارکنان، ایجاد سازوکارهای نظارتی مستقل و مدیریت تعامل با رسانه ها و هواداران به صورت حرفه ای بود. مشارکت کنندگان معتقد بودند که این راهبردها در صورت اجرای نظام مند میتواند به کاهش رفتارهای هیجانی و تصمیم گیری های غیر حرفه ای در سازمان های ورزشی منجر شود. بر مدل نهایی پژوهش نشان داد که مقابله با غوغاسالاری در سازمان های ورزشی نیازمند یک نظام اخلاق محور است که در آن فرهنگ سازمانی، رهبری اخلاقی، ساختارهای نظارتی و آموزش های حرفه ای به صورت یکپارچه عمل کنند. در این مدل، اخلاق حرفه ای به عنوان محور اصلی حکمرانی سازمانی عمل میکند و سایر مولفه ها در راستای تقویت آن سازماندهی میشوند.

کلیدواژه ها:

غوغاسالاری ، اخلاق حرفه ای ، سازمانهای ورزشی ، رهبری اخلاقی ، فرهنگ سازمانی