تبیین موانع ساختاری عدالت جنسیتی در مسیر حرفه ای ورزشکاران زن

در دهه های اخیر توسعه ورزش زنان به یکی از شاخص های مهم پیشرفت اجتماعی و حکمرانی عادلانه در نظام های ورزشی تبدیل شده است. با وجود افزایش حضور زنان در میادین رقابتی و موفقیت های بین المللی، شواهد نشان می دهد مسیر حرفه ای ورزشکاران زن همچنان با موانع ساختاری متعددی مواجه است. عدالت جنسیتی در ورزش صرفا به افزایش مشارکت زنان محدود نمی شود بلکه به توزیع عادلانه فرصت ها، منابع حمایت های سازمانی و امکان پیشرفت حرفه ای اشاره دارد. مطالعات جدید نشان می دهد که بسیاری از نابرابری های موجود ناشی از سازوکارهای نهادی و ساختارهای تصمیم گیری در سازمان های ورزشی است که به صورت پنهان به بازتولید شکاف جنسیتی منجر می شوند (کارافیل و کاسامک، ۲۰۲۵ و زاهیر و همکاران). همچنین پژوهش ها نشان داده اند که ورزشکاران زن در مسیر حرفه ای خود با محدودیت هایی نظیر دسترسی نابرابر به امکانات، حمایت رسانه ای کمتر و فرصت های مدیریتی محدود مواجه هستند (کسکین، ۲۰۲۵). بر این اساس شناخت عمیق موانع ساختاری عدالت جنسیتی می تواند زمینه اصلاح سیاست های مدیریتی ورزش قهرمانی را فراهم سازد. از این رو هدف پژوهش حاضر تبیین کیفی موانع ساختاری عدالت جنسیتی در مسیر حرفه ای ورزشکاران زن بود. پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر رویکرد کیفی است که با راهبرد تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل ورزشکاران زن نخبه، مربیان تیم های قهرمانی و مدیران حوزه ورزش زنان بود. نمونه گیری به صورت هدفمند و تا دستیابی به اشباع نظری ادامه یافت و در نهایت ۱۸ نفر در پژوهش مشارکت داشتند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق گردآوری شد. مصاحبه بین ۴۵ تا ۷۰ دقیقه به طول انجامید و پس از پیاده سازی کامل فرآیند کدگذاری در سه مرحله کدگذاری اولیه، سازمان دهنده و فراگیر انجام گرفت. به منظور افزایش اعتبار یافته ها از بازبینی مشارکت کنندگان، مقایسه مستمر داده ها و توافق بین کدگذاران استفاده شد. هر یافته های پژوهش تحلیل داده ها منجر به استخراج ۵ مضمون فراگیر، ۱۲ مضمون سازمان دهنده و ۳۶ کد پایه گردید. نخستین مضمون فراگیر «نابرابری نهادی و سیاستی» بود که شامل ضعف قوانین حمایتی مردمحوری در ساختار تصمیم گیری و محدودیت حضور زنان در سطوح مدیریتی می شد. مشارکت کنندگان بیان کردند سیاست های موجود اغلب بدون در نظر گرفتن نیازهای حرفه ای ورزشکاران زن تدوین می شود. مضمون دوم «تبعیض در تخصیص منابع» بود که به نابرابری در امکانات، تمرینی، بودجه، پاداش ها و حمایت های مالی اشاره داشت. ورزشکاران معتقد بودند تفاوت محسوس در سرمایه گذاری میان ورزش مردان و زنان موجب کاهش انگیزش حرفه ای می شود. سومین مضمون «محدودیت های فرهنگی و هنجاری» بود که شامل کلیشه های جنسیتی، نگرش های سنتی نسبت به ورزش زنان و فشارهای اجتماعی بر تداوم فعالیت حرفه ای آنان بود. چهارمین مضمون نابرابری فرصت های پیشرفت حرفه ای به محدودیت در اعزام های بین المللی، فرصت های مربیگری و مسیرهای شغلی پس از دوران قهرمانی مربوط می شد. در نهایت مضمون ضعف حمایت های رسانه ای و شغلی نشان داد دیده نشدن موفقیت های زنان در رسانه ها و نبود امنیت شغلی پس از قهرمانی از عوامل مهم تداوم نابرابری جنسیتی است.

کلیدواژه ها:

عدالت جنسیتی ، مسیر حرفه ای ورزشکاران زن