مروری بر نقش فشار همسالان در مصرف مواد در نوجوانان

مصرف مواد در دوران نوجوانی یکی از مهم ترین چالش های سلامت عمومی است که تحت تاثیر عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی قرار دارد. در میان این عوامل، فشار همسالان به عنوان یکی از مهم ترین متغیرهای اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در آغاز، تداوم و گسترش رفتارهای مرتبط با مصرف مواد ایفا می کند. هدف از این پژوهش، مرور و تحلیل یافته های مطالعات انجام شده درباره نقش فشار همسالان در مصرف مواد در نوجوانان و شناسایی سازوکارهای اثرگذاری، عوامل خطر و عوامل محافظت کننده مرتبط با این پدیده است. پژوهش حاضر از نوع مروری روایتی بوده و اطلاعات آن از طریق جستجو در پایگاه های معتبر داخلی و بین المللی شامل Scopus، Web of Science، PubMed، ScienceDirect، SpringerLink، Google Scholar، SID و Magiran گردآوری شده است. مقالات منتشرشده، عمدتا در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵، پس از بررسی معیارهای ورود و خروج، مورد تحلیل و ترکیب قرار گرفتند. یافته ها نشان داد که فشار همسالان از طریق سازوکارهایی نظیر الگوبرداری، یادگیری مشاهده ای، همنوایی اجتماعی، نیاز به تعلق، درونی سازی هنجارهای گروهی، کاهش ادراک خطر و عادی سازی مصرف مواد، احتمال گرایش نوجوانان به مصرف مواد را افزایش می دهد. همچنین، عوامل محافظت کننده ای مانند روابط مطلوب خانوادگی، نظارت والدین، احساس تعلق به مدرسه، عزت نفس، مهارت های زندگی و حضور در گروه های دوستی سالم، می توانند اثر فشار همسالان را کاهش دهند. علاوه بر این، گسترش شبکه های اجتماعی و فضای مجازی، ابعاد جدیدی از فشار همسالان را ایجاد کرده و ضرورت توجه به سواد رسانه ای را دوچندان ساخته است. در مجموع، نتایج این مطالعه نشان می دهد که پیشگیری موثر از مصرف مواد در نوجوانان مستلزم اتخاذ رویکردی چندبعدی و مشارکت هم زمان خانواده، مدرسه، همسالان و نهادهای اجتماعی در طراحی و اجرای برنامه های آموزشی و پیشگیرانه است.

کلیدواژه ها:

فشار همسالان ، مصرف مواد ، نوجوانان ، رفتارهای پرخطر ، پیشگیری ، سلامت نوجوانان