بررسی حقوق متهم در نزد ضابطان دادگستری: مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، فرانسه و اسناد بین المللی

مرحله تحقیقات مقدماتی، به دلیل تمرکز اختیارات و عدم حضور فعال مقام قضایی در اغلب مراحل، از حساسیت ویژه ای در رعایت حقوق متهم برخوردار است. در این مرحله، ضابطان دادگستری به عنوان نمایندگان دولت، نقش کلیدی در جمع آوری ادله و کشف حقیقت ایفا می کنند، اما این نقش می تواند به قیمت نقض حقوق بنیادین متهم، از جمله حق آزادی، حق سکوت، حق دسترسی به وکیل و حق بر کرامت انسانی تمام شود. این مقاله با رویکردی تحلیلی-تطبیقی، به بررسی نظام مند حقوق متهم در مرحله تحقیقات مقدماتی در سه حوزه مهم می پردازد: حقوق ایران، حقوق فرانسه به عنوان یکی از نظام های پیشرو در حمایت از حقوق بشر در اروپا، و اسناد بین المللی حقوق بشر که به عنوان معیارهای جهانی تلقی می شوند. هدف اصلی، سنجش میزان انطباق قوانین و رویه های عملی در ایران با استانداردهای بین المللی و الگوی حقوق فرانسه است. پژوهش حاضر با بررسی مبانی نظری، استناد به قوانین، آیین نامه ها و رویه های قضایی، و با در نظر گرفتن دیدگاه های علمای حقوق، نشان می دهد که نظام حقوقی ایران، علی رغم پیشرفت های تقنینی اخیر، همچنان با چالش های جدی در تضمین عملی حقوق متهم در برابر ضابطان مواجه است، در حالی که حقوق فرانسه، با پشتوانه قوی سوابق دیوان اروپایی حقوق بشر، ساختار و رویه های به مراتب شفاف تر و تضمین محور تری را برای حمایت از حقوق متهم در این مرحله فراهم آورده است. در نهایت، پیشنهادهایی برای بهبود وضعیت در نظام حقوقی ایران ارائه می شود.

کلیدواژه ها:

حقوق متهم ، ضابطان دادگستری ، تحقیقات مقدماتی ، دادرسی عادلانه ، حقوق بشر ، اصل برائت ، حق دسترسی به وکیل ، اصل سکوت ، منع شکنجه ، حقوق ایران ، حقوق فرانسه ، اسناد بین المللی