مطالعه تطبیقی مجوزهای بهره برداری اجباری در نظام کپی رایت

مجوزهای اجباری نوعی تدابیر قانونی از طرف دولت ها هستند که بدون توجه به اراده یا رضایت صاحب مال فکری و به منظور جلوگیری از سوءاستفاده احتمالی صاحب مال فکری از حق انحصاری و یا به خاطر ضرورت هایی که دولت ها با آن ها مواجه می شوند، گاه مستقیما در ضمن قانون و بدون پرداخت غرامت تجویز می شود و در مواردی با احراز شرایط خاص و با پرداخت حق امتیاز معقول صادر می گردند. امروزه، اهمیت این موضوع در حوزه کپی رایت نظر به پیشرفت تکنولوژی و گسترش فضاهای مجازی که امکان دسترسی عموم را به محصولات فکری و نسخه برداری از آثار علمی، ادبی و هنری بدون کسب اجازه از صاحب اثر فراهم کرده است، دو چندان می کند. در حوزه کپی رایت بررسی معاهدات بین المللی و حقوق داخلی برخی کشورها نظیر ایالات متحده، کانادا، هند و ژاپن نشان می دهد که این گونه مجوزها در برخی موارد محدود از جمله آثار موسیقی، آثار بی نام، ترجمه و تکثیر آثار مورد حمایت و با احراز شرایط خاص و رعایت قواعد حقوقی صادر می شود. در حقوق ایران صدور مجوزهای بهره برداری اجباری در حوزه مالکیت ادبی و هنری سابقه نداشته و تنها با تکیه بر مبانی و قواعد عام قابل توجیه است. این مشکل در لایحه جامع حمایت از حقوق مالکیت ادبی، هنری و حقوق مرتبط تا حدودی مرتفع شده است.

کلیدواژه ها:

مجوزهای اجباری ، کپی رایت ، حق امتیاز ، سوءاستفاده ، حق انحصاری