دیپلماسی هوشمند در عصر هوش مصنوعی: استراتژی های نوین جمهوری اسلامی ایران در روابط بین الملل

در دنیای معاصر که فناوری های هوش مصنوعی به سرعت در حال دگرگونی ابزارها و فرآیندهای دیپلماتیک هستند، جمهوری اسلامی ایران نیازمند بازتعریف استراتژی های سیاست خارجی خود بر پایه ظرفیت های نوین فناوری است. پژوهش حاضر با هدف تبیین مفهوم «دیپلماسی هوشمند» و ارائه الگوی بومی آن برای تقویت جایگاه ایران در روابط بین الملل، انجام شد. این پژوهش از نوع کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی-محتوایی بود. داده های پژوهش از اسناد بالادستی و رسمی شامل سند چشم انداز ۱۴۰۴، سند تحول جامع وزارت امور خارجه، بیانات رهبری انقلاب در حوزه سیاست خارجی، گزارش های سالانه وزارت امور خارجه (۱۳۹۸-۱۴۰۴)، بیانیه های دستگاه دیپلماسی و اسناد راهبردی مرتبط با فناوری و اقتصاد دانش بنیان جمع آوری گردید. تحلیل داده ها با استفاده از رویکرد تحلیل مضمون هدایت شده و با کمک نرم افزار MAXQDA انجام گرفت. یافته ها نشان داد که اسناد بالادستی ایران بر لزوم بهره گیری از فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی در دیپلماسی عمومی، پیش بینی تحولات ژئوپلیتیک و مدیریت اطلاعات راهبردی تاکید دارند. همچنین، تحلیل مضامین اسناد حاکی از همخوانی قابل توجه اصول «دیپلماسی مقاومت» با قابلیت های داده محور هوش مصنوعی بود. با این حال، محدودیت های تحریمی، وابستگی فناوری و چالش های اخلاقی-امنیتی به عنوان مهم ترین موانع پیاده سازی شناسایی شدند. پژوهش حاضر الگوی بومی «دیپلماسی هوشمند مبتنی بر مقاومت» را مبتنی بر سه رکن اصلی هوش مصنوعی اخلاقی، داده محوری استراتژیک و انطباق فرهنگی ارائه می کند. نتایج تاکید دارند که ادغام هدفمند هوش مصنوعی در چارچوب اسناد بالادستی می تواند انطباق پذیری و کارایی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران را در نظام بین الملل در حال تحول به طور معناداری افزایش دهد.

کلیدواژه ها:

دیپلماسی هوشمند ، هوش مصنوعی ، سیاست خارجی ایران ، دیپلماسی مقاومت ، اسناد بالادستی ، تحلیل مضمون ، الگوی بومی ، روابط بین الملل