اقدامات سیاسی و نظامی نادرشاه افشار و نقش آن در بازسازی قدرت دولت ایران در قرن هجدهم

ظهور نادرشاه افشار در نیمه نخست قرن هجدهم میلادی یکی از مهم ترین رخدادهای تاریخ سیاسی و نظامی ایران پس از سقوط صفویان به شمار می آید. فروپاشی دولت صفوی در پی ضعف ساختاری، بحران مالی، ناکارآمدی نظامی و حمله افغان های غلجایی ایران را در وضعیتی از تجزیه، ناامنی سیاسی، اجتماعی و مداخله قدرت های خارجی قرار داد. در چنین بستری، نادر قلی افشار با اتکا به توانایی نظامی، قدرت سازماندهی، سیاست تمرکزگرایانه و بهره گیری از شرایط بحرانی توانست به تدریج از جایگاه فرماندهی نظامی به مقام سلطنت برسد و سلسله افشاریه را بنیان گذارد. این مقاله با رویکرد تاریخی تحلیلی اقدامات سیاسی و نظامی نادرشاه را در چارچوب بحران دولت صفوی و کوشش برای بازسازی اقتدار مرکزی بررسی می کند. پرسش اصلی پژوهش آن است که نادرشاه چگونه توانست قدرت سیاسی و نظامی ایران را بازسازی کند و چرا این بازسازی به ثبات پایدار منتهی نشد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اصلاح ساختار ارتش، استفاده گسترده از سلاح های آتشین، بازپس گیری سرزمین های اشغال شده، لشکرکشی به هند، تمرکز قدرت سیاسی و تلاش برای بازتعریف سیاست مذهبی از مهم ترین عناصر دولت سازی نادری بودند. با این حال اتکای بیش از حد حکومت به شخص شاه، فشار مالیاتی، خشونت سیاسی، جنگ های مداوم و فقدان نهادهای پایدار اداری موجب شد که پس از مرگ نادرشاه، نظام سیاسی افشاریه به سرعت دچار فروپاشی شود؛ بنابراین حکومت نادرشاه را می توان نمونه ای از احیای اقتدار نظامی بدون تثبیت نهادی دولت دانست.

کلیدواژه ها:

نادرشاه افشار ، افشاریه ، اصلاحات نظامی ، دولت مرکزی ، ایران ، قرن هجدهم ، سیاست مذهبی