ژئوپلیتیک کریدور زنگزور و پیامدهای منطقه ای

کریدور زنگزور، مفهومی ژئوپلیتیکی-اقتصادی که پس از جنگ ۴۴ روزه قره باغ در سال ۲۰۲۰ و بر اساس مفاد توافقنامه آتش بس سه جانبه، بر ایجاد یک مسیر ترانزیتی بین غرب جمهوری آذربایجان و نخجوان از طریق جنوب ارمنستان اشاره دارد، به یکی از کانون های تحولات قفقاز جنوبی تبدیل شده است. این مقاله با بهره گیری از چارچوب نظری ژئوپلیتیک حمل ونقل و نظریه کریدورها، به تحلیل ابعاد گوناگون این کریدور می پردازد. بررسی مواضع بازیگران اصلی منطقه ای و فرامنطقه ای نشان می دهد که درک و اهداف آنان از این کریدور یکسان نیست. جمهوری آذربایجان و ترکیه آن را محور یکپارچگی ترک زبان و تقویت کریدور میانی می بینند، در حالی که ارمنستان آن را تهدیدی بر حاکمیت و امنیت ملی خود تعبیر می کند. روسیه نیز با دیدگاهی ابزاری و با هدف حفظ نقش خود به عنوان کارگزار اصلی صلح، به آن می نگرد. تاثیر بالقوه کریدور زنگزور بر منافع ملی ایران به عنوان همسایه این منطقه، محور دیگر این تحلیل است. این مقاله استدلال می کند که هرچند عملیاتی شدن کامل این کریدور ممکن است بخشی از ترانزیت منطقه ای را از مسیرهای سنتی ایران منحرف کند، اما می تواند در سناریوی همکاری منطقه ای، به صورت مکمل کریدور بین المللی شمال–جنوب عمل نماید. در نهایت، سه سناریوی محتمل برای آینده این کریدور و تاثیر آن بر ژئوپلیتیک قفقاز ارائه و بر اساس یافته ها، پیشنهادهای سیاستی برای ایران ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

کریدور زنگزور ، ژئوپلیتیک قفقاز ، کریدور بین المللی شمال به جنوب ، ترانزیت اوراسیا ، جمهوری آذربایجان