هبوط نور و اعجاز رنگ در شبستان غربی مسجد نصیرالملک شیراز

نور و رنگ از جمله عناصر بنیادین و واجد جایگاه ممتاز در شکل گیری و ادراک فضایی معماری مساجد ایرانی به شمار می آیند، به گونه ای که حضور سنجیده و هدفمند این دو مولفه نه تنها بر غنای معنایی و زیباشناختی بنا می افزاید، بلکه در شکل دهی تجربه حسی و روحانی مخاطب نیز نقشی موثر ایفا می کند. در این میان مسجد تاریخی نصیرالملک شیراز که از آن با عنوان «نگین مساجد جهان اسلام» یاد می شود، واجد ویژگی هایی منحصر به فرد در قلمرو تزئینات وابسته به معماری است که جلوه های بدیعی از تعامل میان نور طبیعی و رنگ های درخشان را در قالب گره چینی های شیشه ای، کاشی کاری، ها مقرنس ها و نقوش هندسی و اسلیمی به نمایش می گذارد. پژوهش حاضر با تمرکز بر شبستان غربی این مسجد در پی واکاوی چیستی و چگونگی کاربست نور و رنگ در ساماندهی فضایی و تزئینی این بخش از بناست. رویکرد تحقیق به صورت توصیفی تحلیلی و مبتنی بر داده های حاصل از مطالعات کتابخانه ای و مشاهده میدانی تنظیم شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رنگ های گرم نظیر سرخ، صورتی، زرشکی، ارغوانی و طلایی پالت غالب در شبستان غربی را شکل می دهند. این انتخاب رنگی برخلاف رویه مرسوم در معماری مذهبی که عمدتا از فام های سرد و میانی بهره می گیرد، نشان از گرایشی نو در ادراک حسی و بیانی معماری مذهبی دوره قاجار دارد؛ گرایشی که از سویی به افزایش کیفیات بصری و تاثیرات روانی فضا می انجامد و از سوی دیگر پیوندی میان سنت های بومی و نگرش های زیبایی شناختی دوره جدید برقرار می سازد. در مجموع بررسی و تحلیل مولفه های رنگی در معماری مساجد تاریخی به ویژه نمونه ای شاخص چون مسجد نصیرالملک، می تواند بستری غنی برای الهام بخشی به هنرهای تجسمی و کاربردی معاصر فراهم آورد و در جهت ارتقاء نگرش های میان رشته ای میان هنر اسلامی و طراحی معاصر ایفای نقش نماید.

کلیدواژه ها:

مسجد ، معماری ایرانی ، معماری اسلامی ، نور ، رنگ ، مسجد نصیرالملک شیراز