کاوشی پدیدارشناسانه از تجربه زیسته نوجوانان از بی خوابی دیجیتال (گوشی کنار بالش در شب) در مدارس متوسطه

پژوهش حاضر با هدف کشف و تحلیل تجربه زیسته نوجوانان از بی خوابی دیجیتال (گوشی کنار بالش در شب) در مدارس متوسطه دولتی شهر شیراز طراحی و اجرا شد. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه دهم و یازدهم مدارس متوسطه دولتی عادی شهر شیراز بود که تجربه خودگزارشی از استفاده از گوشی در رختخواب شبانه داشتند. نمونه گیری به روش هدفمند و با استفاده از تکنیک گلوله برفی انجام شد و در مجموع ۱۴ نوجوان در پژوهش شرکت کردند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل مضمون بررسی گردید. نتایج نشان داد که پدیده گوشی کنار بالش در شب تحت تاثیر عوامل فردی، بین فردی و محیطی قرار دارد. مهم ترین عوامل تسهیل کننده شامل ترس از جا ماندن (FOMO)، هنجار بیداری شبانه در گروه همسالان (مانند به رخ کشیدن کم خوابی و طرد زودخواب ها) و تعارضات حل نشده با والدین بر سر زمان خاموش کردن گوشی است. در مقابل، عواملی مانند توافق دوجانبه خانواده درباره ساعت خاموشی دیجیتال و آگاهی از پیامدهای کم خوابی می تواند انگیزه ماندن با گوشی در شب را کاهش دهد. یافته ها همچنین نشان داد راهبردهای نوجوانان شامل وعده پنج دقیقه دروغین، اسکرول بی پایان، پنهان کاری از والدین و نادیده گرفتن تدریجی نشانه های خستگی است که به پیامدهایی چون بیگانگی از نشانه های بدنی خستگی، اضطراب جدایی از گوشی، سیکل گناه و پشیمانی صبحگاهی، افت تحصیلی و تحریک پذیری در مدرسه منجر می شود. بر این اساس، پیشنهاد می شود مدارس با اجرای برنامه های سواد رسانه ای خواب، مشاوران با شناسایی نشانه های بی خوابی دیجیتال و والدین با ایجاد توافق دوجانبه درباره «ساعت خاموشی دیجیتال»، زمینه کاهش این پدیده و بهبود سلامت روانی و عملکرد تحصیلی نوجوانان را فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

بی خوابی دیجیتال ، گوشی کنار بالش ، نوجوانان