هوش مصنوعی و مسئولیت حقوقی: بررسی کاربردها، ریسک ها و چارچوب های جبران خسارت

ظهور و گسترش هوش مصنوعی موجب بازاندیشی بنیادین در مفاهیم کلاسیک عقلانیت، کنشگری و تصمیم گیری شده و این فرض دیرینه را به چالش کشیده است که تفکر و اراده صرفا به موجودات زیستی محدود است. هوش مصنوعی به مجموعه ای از سامانه ها اطلاق می شود که با اتکا به سازوکارهای یادگیری ماشینی، قادر به استخراج الگو از تجربه های پیشین، بروز رفتار عقلانی و اتخاذ تصمیم در شرایط پیچیده هستند؛ ویژگی هایی که آن را به طور ماهوی از الگوریتم های رایانه ای سنتی متمایز می سازد. برخورداری از قابلیت هایی نظیر یادگیری خودمختار، تصمیم گیری مستقل و تعقیب اهداف مشخص، ظرفیت بالقوه ای برای بروز خسارات مادی و غیرمادی ایجاد می کند. با این حال، چالش اساسی در این حوزه آن است که نظام های حقوقی ملی و بین المللی تاکنون هوش مصنوعی را به عنوان یک شخص حقوقی مستقل به رسمیت نشناخته اند و در نتیجه امکان انتساب مستقیم مسئولیت حقوقی به این سامانه ها وجود ندارد. در فقدان مقررات اختصاصی، مسئولیت حقوقی عموما متوجه اشخاص حقیقی یا حقوقی طراح، تولیدکننده یا بهره بردار سامانه های هوش مصنوعی می شود؛ رویکردی که در ادبیات حقوقی از آن به عنوان هوش مصنوعی به مثابه ابزار یاد می شود. این رهیافت، امکان اعمال نهادهایی همچون مسئولیت جانشینی و مسئولیت محض را در برخی حوزه ها فراهم ساخته و از طریق سازوکارهای موجود در حقوق مسئولیت مدنی، جبران خسارات ناشی از عملکرد سامانه های هوش مصنوعی را تسهیل می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مسئولیت مدنی ، تصمیم گیری مستقل ، مسئولیت وکالتی و مطلق ، ریسک ، جبران خسارت