تحول حمایت از غیر نظامیان و مکانیسم های جبران خسارت در حقوق بشر دوستانه

موضوع: تحول حمایت از غیر نظامیان و مکانیسم های جبران خسارت در حقوق بشر دوستانه زینب ستوده مهسا حسینی مقدم ۱- کارشناسی ارشد گروه حقوق بین الملل واحد شیراز دانشگاه آزاد اسلامی، فارس، ایران ۲- استادیار گروه حقوق بین الملل واحد شیراز دانشگاه آزاد اسلامی، فارس ایران (نویسنده مسئول) حمایت از غیر نظامیان در جریان مخاصمات مسلحانه فراتر از یک مصلحت سیاسی یا توصیه، اخلاقی هسته سخت و قاعده ای لغزش ناپذیر در حقوق بین الملل بشردوستانه معاصر (IHL) به شمار می رود. هدف از نگارش این مقاله، واکاوی همه جانبه ابعاد حقوقی، چالش های عملیاتی و ضمانت اجراهای ناظر بر صیانت از جمعیت غیر نظامی در طول نبردهای مسلحانه است. نظام حقوقی حاکم بر این حوزه بر موازنه ای ظریف میان ضرورت نظامی و مقتضیات بشردوستانه استوار شده است؛ موازنه ای که امروزه به دلیل دگرگونی در ماهیت نبردها، ظهور جنگ های نامتقارن درون مرزی، توسعه فناوری های نوین تسلیحاتی و استفاده ابزاری از غیر نظامیان به عنوان سپر انسانی با بحران های تفسیری و ساختاری جدی مواجه گردیده است. روش شناسی این پژوهش مبتنی بر تحلیل هنجاری - توصیفی اسناد، معاهدات، قواعد عرفی و رویه قضایی بین المللی است. یافته های مقاله نشان می دهد که علی رغم توسعه چشمگیر هنجارهای حمایتی در قالب کنوانسیون های چهارگانه ژنو ۱۹۴۹ و پروتکل های الحاقی ۱۹۷۷، شکاف عمیقی میان قانون بر روی کاغذ و عملکرد در میدان نبرد وجود دارد. این چالش ها در این مقاله از منظر اصول تفکیک، تناسب و احتیاط تحلیل شده و در نهایت پیوند ارگانیک میان نقض قواعد بشر دوستانه و الزام به جبران خسارت قربانیان بر اساس قواعد حقوق مسئولیت بین المللی دولت ها و حقوق کیفری بین المللی تبیین گردیده است تا ابعاد جبرانی این نظام حقوقی به عنوان مکمل بخش پیشگیرانه آشکار گردد.

کلیدواژه ها:

حقوق بین الملل بشردوستانه ، اصل تفکیک ، غیر نظامی ، مشارکت مستقیم در مخاصمات ، اصل تناسب ، جبران خسارت