حکمرانی اسلامی در مواجهه با ربات های انسان نما در قلمرو خانواده

در سال های اخیر، توسعه سریع فناوری های نوین به ویژه هوش مصنوعی و رباتیک، موجب حضور روزافزون ربات های انسان نما در محیط خانواده شده است. این پدیده، ضمن برخورداری از ظرفیت هایی چون ارتقاء رفاه، تسهیل مراقبت و کاهش فشارهای روانی، چالش هایی نیز در ابعاد اخلاقی، اجتماعی و فقهی به همراه دارد. از آنجا که خانواده در نظام اسلامی جایگاه بنیادین دارد و محور تربیت، عفاف و روابط انسانی است، ورود فناوری های شبه انسانی به آن، مستلزم بررسی دقیق و طراحی چارچوب حکمرانی متناسب با ارزش های دینی است. این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی، ابتدا به تبیین جایگاه خانواده در اسلام و معرفی قابلیت های ربات های انسان نما می پردازد. سپس با تمرکز بر مبانی فقهی، موضوعاتی همچون امکان نکاح با ربات، وضعیت محرمیت، حریم خصوصی و مسوولیت اخلاقی–حقوقی بررسی می شود. در ادامه، چالش هایی نظیر تضعیف روابط انسانی، تهدید هویت کودکان، نقض حریم خانواده و آسیب به نقش های سنتی تحلیل شده و در نهایت چارچوبی برای حکمرانی اسلامی پیشنهاد می گردد. یافته ها حاکی از آن است که تنها از رهگذر اجتهاد پویا، آموزش عمومی و سیاست گذاری پیش نگرانه می توان از مزایای این فناوری بهره گرفت و هم زمان مانع تهدیدهای آن برای سلامت خانواده اسلامی شد.

کلیدواژه ها:

حکمرانی اسلامی ، ربات انسان نما ، خانواده اسلامی ، فقه فناوری ، اخلاق هوش مصنوعی