اصول طراحی فضاهای آموزشی برای کودکان با نیازهای ویژه با تاکید بر توانمندسازی و یکپارچگی حسی؛مطالعه موردی: شهر اصفهان

پژوهش حاضر با هدف تدوین اصول طراحی فضای آموزشی برای کودکان با نیازهای ویژه در شهر اصفهان مبتنی بر رویکرد یکپارچگی حسی و تاکید بر توانمندسازی غیرفیزیکی انجام شده است. این پژوهش در پی پاسخ به این سوال اساسی که: اصول طراحی فضاهای آموزشی مبتنی بر یکپارچگی حسی برای کودکان با نیازهای ویژه در بافت اقلیمی-فرهنگی شهر اصفهان کدامند و چگونه بر توانمندسازی آنان تاثیر می گذارند؟ روش تحقیق از نوع آمیخته با طرح نیمه تجربی پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل کلیه کودکان ۴ تا ۷ سال با نیازهای ویژه (طیف اوتیسم، سندرم داون و اختلال یادگیری) در مراکز آموزشی تحت پوشش سازمان بهزیستی و آموزش و پرورش استثنایی شهر اصفهان در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴ بود. حجم نمونه ۱۷۳ نفر برآورد گردید که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و به طور تصادفی در دو گروه آزمایش (۸۷ نفر) و کنترل (۸۶ نفر) جایدهی شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه محقق ساخته سنجش کیفیت محیط های آموزشی چندحسی و همچنین آزمون استاندارد شده مهارت های یکپارچگی حسی (فرم کوتاه) بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۶ و R نسخه ۴/۳ تحلیل شدند. یافته های آزمون تحلیل کوواریانس چندمتغیره (MANCOVA) نشان داد که طراحی مبتنی بر اصول یکپارچگی حسی تاثیر معناداری بر بهبود مهارت های پردازش حسی (F=۲۴/۶۷, P<۰/۰۰۱, η²=۰/۴۲)، کاهش رفتارهای کلیشه ای (F=۳۱/۴۵, P<۰/۰۰۱, η²=۰/۴۸) و افزایش تعاملات اجتماعی کودکان با نیازهای ویژه (F=۱۹/۸۳, P<۰/۰۰۱, η²=۰/۳۷) داشته است. نتایج رگرسیون لجستیک در R نشان داد که متغیرهای «کنترل نور طبیعی» (OR=۳/۴۲, P<۰/۰۱) و «تنوع بافت مصالح» (OR=۲/۹۸, P<۰/۰۱) بیشترین نقش را در پیش بینی کیفیت فضای آموزشی دارند. در نهایت، بر اساس یافته ها، هشت اصل طراحی شامل: سازماندهی حسی فضا، کنترل آکوستیک، نورپردازی متعادل، بافت های حسی متنوع، فضاهای نیمه باز مرتبط با طبیعت، خوانایی مسیر، پرهیز از اختلاف سطح و استفاده از عناصر بومی اقلیمی تدوین گردید.

کلیدواژه ها:

معماری چندحسی ، یکپارچگی حسی ، فضاهای آموزشی ، کودکان با نیازهای ویژه ، توانمندسازی ، اصفهان