مدیریت ریسک در زنجیره تامین بین المللی بازنگری در انتخاب شرایط حمل و نقل در بی ثباتی جنگی

در سپهر کنونی تجارت جهانی زنجیره های تامین به مثابه شریان های حیاتی دولت ملتها عمل می کنند. با این حال پارادایم «جهانی شدن» که طی دهه های اخیر نویدبخش ثبات پیوستگی بازارها و کاهش هزینه های مبادلاتی بود، اکنون در مواجهه با پدیده بازگشت ژئوپلیتیک و مناقشات نظامی منطقه ای دچار تزلزل ساختاری شده است. این تحولات، فضای حقوقی قراردادهای بین المللی را از وضعیتی پیش بینی پذیر به محیطی آکنده از عدم قطعیت سوق داده است (باقری، ۱۳۹۷). در این میان، قواعد اینکوترمز ۲۰۲۰ به عنوان عرف تجاری، مسلط و وظیفه مند تقسیم دقیق ریسک، هزینه و تکالیف تسلیم میان فروشنده و خریدار هستند. با این حال نقیصه بنیادین این قواعد در آن است که تحت فرض «ثبات محیطی» (Stable Environment) و با تکیه بر جریان بلامانع لجستیک تدوین شده اند؛ به گونه ای که هیچ گونه پیش بینی ساختاری برای وقایع «عظیم برونزا Exogenous Shocks» نظیر جنگ های تمام عیار، انسداد استراتژیک بنادر و فروپاشی زیرساخت های حمل و نقل ندارند. همان طور که شمیتهوف تاکید می کند حقوق تجارت بین الملل باید با تغییرات مقتضیات زمانه تطبیق یابد، اما اینکوترمز همچنان الگوی کلاسیک تعهدات «ایستا» استوار مانده است. در نتیجه زمانی که واقعیت های نظامی بر مقتضیات «قراردادی» پیشی می گیرند، این قواعد در مواجهه با پدیده هایی نظیر توقیف اموال، تحریم های ناگهانی و تغییرات قهری مسیرها، کارکرد خود را از دست می دهند. این پژوهش بر آن است که با نگاهی نقادانه اینکوترمز را نه به عنوان یک ساختار کامل و صلب، بلکه به مثابه یک اسکلت بندی اولیه بازتعریف کند که برای استقامت در طوفان های ژئوپلیتیک، نیازمند پوشش های حقوقی قراردادی است. هدف غایی این پژوهش گذار از نگاه سنتی به اینکوترمز (به مثابه یک گزینش ساده تر حمل) به نگاه استراتژیک به مثابه مدیریت ریسک سیستمی است؛ تغییری که در ادبیات مدرن حقوقی، با عنوان حقوق تاب آور (Resilient Law) شناخته می شود.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک ، زنجیره تامین بین المللی ، شرایط حمل و نقل