تحلیل شدت اثربخشی گونه های حمل ونقل شهری در انتشار آلاینده ها؛ رویکردی پسافوکویی به مسئله آلودگی هوا مطالعه موردی: شهر اصفهان

آلودگی هوا در شهرهای ایران به ویژه در کلان شهرهایی که ساختار حمل ونقل آنها متکی بر گونه های مختلف سفر است، تنها به یک مسئله فنی تقلیل پذیر نیست. با این حال در بسیاری از سیاست ها برای برنامه ریزی، شهر تحلیل مسئله عمدتا بر سهم مطلق حمل ونقل در انتشار آلاینده ها یا سهم انواع گونه های حمل ونقل شهری در پیمایش و ترافیک متمرکز بوده است اما این سه شاخص به تنهایی برای فهم و مدیریت بحران آلودگی هوا کافی نیستند. مقاله حاضر با اتکا بر رویکرد پسافوکویی و با الهام از تفکیک سه سطحی فنی، حکمرانی و گفتمانی استدلال می کند که دانستن میزان آلایندگی هر گونه یا حتی تشخیص گونه ای که بیشترین سهم را در انتشار دارد بیشتر ارزش آماری دارد تا راهبردی. همچنین سهم گونه ها در ترافیک، نیز اگر از نسبت آن با میزان انتشار آلاینده ها جدا شود، نمی تواند مبنای دقیق تصمیم سازی مدیریتی باشد. شاخص شدت اثربخشی که از نسبت سهم انتشار به سهم ترافیک حاصل می شود می تواند تصویری دقیق تر از شدت آسیب های تحمیل شده از سوی هر گونه حمل ونقل ارائه کند و در اولویت گذاری سیاستی و مداخله مدیریتی نقش موثرتری داشته باشد. بر اساس یافته ها، خودروهای شخصی حدود ۹۲ درصد از سهم ترافیک شهری را به خود اختصاص داده اند اما سهم آنها از انتشار ذرات معلق حدود ۳۴ درصد است. این عدد نشان می دهد که اگرچه خودروهای شخصی بیشترین حضور را در ترافیک شهر دارند اما شدت اثربخشی آنها نسبت به سهمشان در ترافیک پایین تر از گونه های دیگر است؛ در مقابل گونه های دیزلی شامل ناوگان حمل بار و اتوبوس های شهری و بین شهری تنها حدود ۲ درصد از ترافیک را تشکیل می دهند، اما بیش از ۵۰ درصد از انتشار ذرات معلق را تولید می کنند. مقاله حاضر نشان می دهد که مدیریت آلودگی هوا نیازمند عبور از نگاه صرفا توزیعی و آماری و حرکت به سوی فهم رابطه ای حکمرانی محور و گفتمانی از گونه های حمل ونقل است.

کلیدواژه ها:

حمل ونقل ، ترافیک ، برنامه ریزی شهری ، حکمرانی